భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
Categoryరాష్ట్రాల ఫెడరేషన్
Locationభారత దేశం
Number28 రాష్ట్రాలు
8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
Populationsరాష్ట్రాలు: సిక్కిం - 610,577 (అత్యల్ప); ఉత్తర ప్రదేశ్ - 199,812,341(అత్యధిక)
కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: లక్షద్వీప్ - 64,473 (అత్యల్ప); దిల్లీ - 16,787,941 (అత్యధిక)
Areasరాష్ట్రాలు: 3,702 kమీ2 (1,429 sq mi) గోవా – 342,269 kమీ2 (132,151 sq mi) రాజస్థాన్
కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: 32 kమీ2 (12 sq mi) లక్షద్వీప్ – 59,146 kమీ2 (22,836 sq mi) లడాఖ్
Governmentరాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, భారత ప్రభుత్వం (కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు)
Subdivisionsజిల్లా

భారతదేశం 28 రాష్ట్రాలు, 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను జిల్లాలు గాను, వాటిని తాలూకా, మండలం వంటి మరింత చిన్న పరిపాలనా విభాగాలుగా విభజించారు .

బాధ్యతలు అధికారాలు[మార్చు]

భారత రాజ్యాంగం రాష్ట్ర భూభాగానికి సంబంధించి సార్వభౌమిక కార్యనిర్వాహక, శాసన అధికారాలను యూనియన్‌కు, ఆ రాష్ట్రానికీ మధ్య పంచుతుంది.[1]

చరిత్ర[మార్చు]

1951 లో భారతదేశ పరిపాలనా విభాగం

స్వాతంత్రానికి పూర్వం[మార్చు]

చరిత్రలో భారతీయ ఉపఖండాన్ని అనేక విభిన్న జాతుల వారు పాలించారు. ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రాంతంలో పరిపాలనా విభజన కోసం వారి స్వంత విధానాలను ఏర్పాటు చేశారు.[2][3][4][5][6][7][8][8][9][10][11] బ్రిటిష్ పాలన కాలంలోను, అంతకు ముందరి మొఘలు పరిపాలనా నిర్మాణాన్నే ఎక్కువగా ఉంచేసారు. భారతదేశాన్ని ప్రావిన్స్‌లుగా (ప్రెసిడెన్సీలు అని కూడా పిలుస్తారు) విభజించారు. వీటిని బ్రిటిషు వారు నేరుగా పాలించారు. కొన్ని సంస్థానాలను సంస్థాధీశులు నేరుగా పరిపాలించినప్పటికీ, వీటిని స్థానిక రాజో యువరాజో నామమాత్రంగా నియంత్రించేవారు. ఈ రాజు బ్రిటిషు సామ్రాజ్యానికి విధేయుడుగా ఉండేవాడు. అంతిమంగా బ్రిటిషు వారు సంస్థానాలపై వాస్తవ సార్వభౌమత్వాన్ని కలిగి ఉండేవారు.

1947-1950[మార్చు]

1947, 1950 ల మధ్య సంస్థానాలు రాజకీయంగా ఇండియన్ యూనియన్‌లో కలిసిపోయాయి. వీటిలో చాలావరకు అప్పటికే ఉన్న ప్రావిన్సులలో విలీనం కాగా, మిగిలినవి రాజ్‌పుతానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, మధ్య భారత్, వింధ్య ప్రదేశ్ వంటివి బహుళ రాచరిక రాష్ట్రాలుగా ఏర్పాటయ్యాయి; మైసూరు, హైదరాబాదు, భోపాల్, బిలాస్‌పూర్‌తో వంటివి ప్రత్యేక ప్రావిన్సులుగా మారాయి. 1950 జనవరి 26 న అమల్లోకి వచ్చిన కొత్త రాజ్యాంగం ప్రకారం భారతదేశం సార్వభౌమ ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా మారింది. కొత్త రిపబ్లిక్‌ను "యూనియన్ ఆఫ్ స్టేట్స్"గా ప్రకటించారు.[12] 1950 యొక్క రాజ్యాంగం మూడు ప్రధాన రకాల రాష్ట్రాలను నిర్వచించింది:

  • పార్ట్ ఎ రాష్ట్రాలు: బ్రిటిష్ ఇండియా లోని మాజీ గవర్నర్ల ప్రావిన్సులు, ఎన్నికైన గవర్నరు, రాష్ట్ర శాసనసభలు పాలించాయి. ఈ విభాగం లోని తొమ్మిది రాష్ట్రాలు అస్సాం, బీహార్, బొంబాయి, మధ్యప్రదేశ్ (పూర్వం సెంట్రల్ ప్రావిన్స్, బెరార్), మద్రాస్, ఒరిస్సా, పంజాబ్ (పూర్వం తూర్పు పంజాబ్), ఉత్తర ప్రదేశ్ (గతంలో యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్), పశ్చిమ బెంగాల్ (గతంలో బెంగాల్‌లో భాగం).
  • ఎనిమిది పార్ట్ బి రాష్ట్రాలు: పూర్వపు రాచరిక రాష్ట్రాలు లేదా రాచరిక రాష్ట్రాల సమూహాలు. వీతిని రాజ్‌ప్రముఖ్ (సాధారణంగా రాజ్యాంగ బద్ధంగా పాలకుడు), ఎన్నుకోబడిన శాసనసభలు పాలిస్తారు. రాజ్‌ప్రముఖ్‌ను భారత రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. ఈ రాష్ట్రాలు హైదరాబాద్, జమ్మూ కాశ్మీర్, మధ్య భారత్, మైసూర్, పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ (పిఇపిఎస్‌యు), రాజస్థాన్, సౌరాష్ట్ర, ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ .
  • పది పార్ట్ సి రాష్ట్రాల్లో మాజీ చీఫ్ కమిషనర్ల ప్రావిన్సులు, కొన్ని రాచరిక రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి,, ప్రతి ఒక్కటి భారత రాష్ట్రపతి నియమించిన చీఫ్ కమిషనర్ చేత పాలించబడుతుంది. పార్ట్ సి రాష్ట్రాలు అజ్మీర్, భోపాల్, బిలాస్‌పూర్, కూర్గ్, దిల్లీ, హిమాచల్ ప్రదేశ్, కచ్, మణిపూర్, త్రిపుర, వింధ్య ప్రదేశ్ .
  • పార్ట్ డి రాష్ట్రం ఒక్కటే అండమాన్, నికోబార్ దీవులు, వీటిని కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పరిపాలిస్తారు.

రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ (1951-1956)[మార్చు]

గతంలో ఫ్రెంచి వారి అధీనంలో ఉన్న పాండిచ్చేరి, కారైకల్, యానాం,మహే లని కలిపి 1954 లో పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేసారు.[13] మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ఉత్తర జిల్లాలను విడదీసి, 1953 అక్టోబరు 1 న ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని ఏర్పరచారు.[14]

1956 నాటి రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం భాష ఆధారంగా రాష్ట్రాలను పునర్వ్యవస్థీకరించింది. దీని ఫలితంగా కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి.[15] ఈ చట్టం ఫలితంగా, మద్రాస్ రాష్ట్రం లోని కన్యాకుమారి జిల్లాను చేర్చడంతో ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ ఏర్పడింది . విలీనం రూపొందించారు ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని హైదరాబాద్ రాష్ట్రం లోని తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాలనూ కలిపి 1956 నవంబరు 1 న ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ను ఏర్పరచారు. మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని మలబార్ జిల్లా, దక్షిణ కెనరా జిల్లా లోని కాసరగోడ్ తాలూకాలను ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్తో విలీనం చేసి కేరళ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మద్రాస్ రాష్ట్రం నుండి బళ్లారి,దక్షిణ కెనరా జిల్లాలు ( కాసరగోడ్ తాలూకా మినహా), కోయంబత్తూర్ జిల్లాలోని కొల్లెగల్ తాలూకాలు, బొంబాయి రాష్ట్రం లోని బెల్గాం, బీజాపూర్, ఉత్తర కెనరా, ధార్వాడ్ జిల్లాలను, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో కన్నడ మట్లాడే బీదర్, రాయచూర్, గుల్బర్గా జిల్లాలనూ కూర్గ్ ప్రావిన్సునూ, మైసూరు రాష్ట్రంతో కలిపి కర్ణాటక రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని దక్షిణ కెనరా, మలబార్ జిల్లాల్లో ఉండే లక్కదీవులను విడదీసి, లక్షద్వీప్‌ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్నిఏర్పరచారు.

మధ్యప్రదేశ్‌లోని నాగ్‌పూర్ డివిజన్‌లోని మరాఠీ మాట్లాడే జిల్లాలు, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని మరాఠ్వాడా ప్రాంతం, సౌరాష్ట్ర రాష్ట్రం, కచ్ స్టేట్‌ను చేర్చడం ద్వారా బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని విస్తరించారు. రాజస్థాన్ లోకి, అజ్మీర్ పంజాబ్ లోకి, పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ లను కలిపారు.బీహార్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలను పశ్చిమ బెంగాల్‌కు బదిలీ చేసారు.

1960 మే 1 న బాంబే పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ద్వారా బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని గుజరాత్, మహారాష్ట్ర భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలుగా విభజించారు.[16] 1 1963 డిసెంబరు 1 న నాగాలాండ్ ఏర్పడింది.[17] 1966 పంజాబ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ఫలితంగా నవంబరు 1 న హర్యానా ఏర్పడింది. పంజాబ్ రాష్ట్రపు ఉత్తర జిల్లాలను హిమాచల్ ప్రదేశ్‌కు బదిలీ చేసారు.[18] ఈ చట్టం ప్రకారమే చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగాను, పంజాబ్, హర్యానాల ఉమ్మడి రాజధానిగానూ ఏర్పాటు చేసారు.[19][20]

1968 లో మద్రాస్ రాష్ట్రాన్ని తమిళనాడుగా మార్చారు. 1972 జనవరి 21 న ఈశాన్యంలో మణిపూర్, మేఘాలయ, త్రిపుర రాష్ట్రాలని ఏర్పాటు చేసారు.[21] 1973 లో మైసూర్ రాష్ట్రానికి కర్ణాటకఅని పేరు మార్చారు. 1975 మే16 న సిక్కిం భారత దేశపు 22 వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. అక్కడ రాచరికాన్ని రద్దు చేసారు.[22] 1987 లో, ఫిబ్రవరి 20 న అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరాం రాష్ట్రాలు అవతరించగా, మే 30 న గోవా రాష్ట్రం, డామన్ డయ్యు, దాద్రా నగర్ హవేలీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఏర్పడ్డాయి.[23]

2000 నవంబరులో మూడు కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పరచారు. అవి, తూర్పు మధ్యప్రదేశ్ నుండి ఛత్తీస్‌గఢ్, వాయువ్య ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి ఉత్తరాంచల్ (2007 లో ఈ పేరును ఉత్తరాఖండ్గా పేరు మార్చారు), బీహార్ దక్షిణ జిల్లాల నుండి జార్ఖండ్.[24][25][26][27] ఒరిస్సా రాష్ట్రం పేరును 2011 లో ఒడిషాగా మార్చారు. 2014 జూన్ 2 న వాయువ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పది జిల్లాలను విడదీసి, తెలంగాణను ఏర్పరచారు.[28][29]

2019 ఆగస్టులో, భారత పార్లమెంటు జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2019 ను ఆమోదించింది. జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రాన్ని జమ్మూ కాశ్మీర్, లడఖ్ అనే రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి ఇందులో ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి; 2019 అక్టోబరు 31 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.[30]

2019 నవంబరులో, డామన్ డయ్యూ, దాద్రా నగర్ హవేలీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను విలీనం చేసి ఒకే కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. దీనిని దాద్రా, నగర్ హవేలి, డామన్, డయ్యు అని పిలుస్తారు, ఇది 2020 జనవరి 26 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.[31][32][33]

జాబితా[మార్చు]

Indian OceanBay of BengalAndaman SeaArabian SeaLaccadive SeaSiachen GlacierAndaman and Nicobar IslandsChandigarhDadra and Nagar Haveli and Daman and DiuDadra and Nagar Haveli and Daman and DiuDelhiLakshadweepPuducherryPuducherryPuducherryArunachal PradeshAssamBiharChhattisgarhGoaGujaratHaryanaHimachal PradeshLadakhJharkhandKarnatakaKeralaMadhya PradeshMaharashtraManipurMeghalayaMizoramNagalandOdishaPunjabRajasthanSikkimTamil NaduTripuraUttar PradeshUttarakhandWest BengalAfghanistanBangladeshBhutanMyanmarChinaNepalPakistanSri LankaTajikistanDadra and Nagar Haveli and Daman and DiuDadra and Nagar Haveli and Daman and DiuPuducherryPuducherryPuducherryPuducherryGoaGujaratJammu and KashmirKarnatakaKeralaMadhya PradeshMaharashtraRajasthanTamil NaduAssamMeghalayaAndhra PradeshArunachal PradeshNagalandManipurMizoramTelanganaTripuraWest BengalSikkimBhutanBangladeshBiharJharkhandOdishaChhattisgarhUttar PradeshUttarakhandNepalDelhiHaryanaPunjabHimachal PradeshChandigarhPakistanSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaSri LankaDisputed territory in Jammu and KashmirDisputed territory in Jammu and Kashmir
A clickable map of the 28 states and 8 union territories of India


రాష్ట్రాలు[మార్చు]

రాష్ట్రం ISO 3166-2:IN వాహన రిజిస్ట్రేషను కోడ్ ప్రాంతం రాజధాని అతిపెద్ద నగరం రాష్ట్రావతరణ జనాభా[34] విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.) అధికారిక భాషలు [35] అదనపు అధికారిక భాషలు [35]
ఆంధ్రప్రదేశ్ IN-AP AP దక్షిణ హైదరాబాదు (de jure)
అమరావతి (de facto) Note 1[36][37]
విశాఖపట్నం 1 అక్టోబరు 1953 49,506,799 160,205 తెలుగు
అరుణాచల్ ప్రదేశ్ IN-AR AR ఈశాన్య ఇటానగర్ 20 ఫిబ్రవరి 1987 1,383,727 83,743 ఇంగ్లీషు
అస్సాం IN-AS AS ఈశాన్య దిస్పూర్ గువహాటి 26 జనవరి 1950 31,205,576 78,550 అస్సామీ బెంగాలీ, బోడో
బీహార్ IN-BR BR తూర్పు పాట్నా 26 జనవరి 1950 104,099,452 94,163 హిందీ ఉర్దూ
చత్తీస్‌గఢ్ IN-CT CG మధ్య నయా రాయ్‌పూర్ 1 నవంబరు 2000 25,545,198 135,194 హిందీ
గోవా IN-GA GA పశ్చిమ పనాజి వాస్కో డా గామా 30 మే 1987 1,458,545 3,702 కొంకణి ఇంగ్లీషు, మరాఠీ
గుజరాత్ IN-GJ GJ పశ్చిమ గాంధీనగర్ అహ్మదాబాదు 1 మే 1960 60,439,692 196,024 గుజరాతీ
హర్యానా IN-HR HR ఉత్తర చండీగఢ్ ఫరీదాబాదు 1 నవంబరు 1966 25,351,462 44,212 హిందీ పంజాబీ[38][39]
హిమాచల్ ప్రదేశ్ IN-HP HP ఉత్తర సిమ్లా (వేసవి)ధర్మశాల (శీతాకాలం) సిమ్లా 25 జనవరి 1971 6,864,602 55,673 హిందీ ఇంగ్లీషు
జార్ఖండ్ IN-JH JH తూర్పు రాంచీ జంషెడ్‌పూర్ 15 నవంబరు 2000 32,988,134 74,677 హిందీ ఉర్దూ[40]
కర్ణాటక IN-KA KA దక్షిణ బెంగుళూరు 1 నవంబరు 1956 61,095,297 191,791 కన్నడ ఇంగ్లీషు
కేరళ IN-KL KL దక్షిణ తిరువనంతపురం కొచ్చి 1 నవంబరు 1956 33,406,061 38,863 మలయాళం ఇంగ్లీషు
మధ్య ప్రదేశ్ IN-MP MP మధ్య భోపాల్ ఇండోర్ 1 నవంబరు 1956 72,626,809 308,252 హిందీ
మహారాష్ట్ర IN-MH MH పశ్చిమ ముంబై (వేసవి)నాగపూర్ (శీతాకాలం)[41] ముంబై 1 మే 1960 112,374,333 307,713 మరాఠీ
మణిపూర్ IN-MN MN ఈశాన్య ఇంఫాల్ 21 జనవరి 1972 2,855,794 22,347 మీటీ ఇంగ్లీషు
మేఘాలయ IN-ML ML ఈశాన్య షిల్లాంగ్ 21 జనవరి 1972 2,966,889 22,720 ఇంగ్లీషు Khasi[lower-alpha 1]
మిజోరం IN-MZ MZ ఈశాన్య ఐజాల్ 20 ఫిబ్రవరి 1987 1,097,206 21,081 ఇంగ్లీషు, హిందీ, Mizo
నాగాలాండ్ IN-NL NL ఈశాన్య కొహిమా దిమపూర్ 1 డిసెంబరు 1963 1,978,502 16,579 ఇంగ్లీషు
ఒరిస్సా IN-OR OD తూర్పు భుబనేశ్వర్ 1 ఏప్రిల్1936 41,974,218 155,820 Odia
పంజాబ్ IN-PB PB ఉత్తర చండీగఢ్ Ludhiana 1 నవంబరు 1966 27,743,338 50,362 పంజాబీ
రాజస్థాన్ IN-RJ RJ ఉత్తర జైపూర్ 1 నవంబరు 1956 68,548,437 342,269 హిందీ ఇంగ్లీషు
సిక్కిం IN-SK SK ఈశాన్య గాంగ్‌టక్ 16 మే 1975 610,577 7,096 నేపాలీ, ఇంగ్లీషు Bhutia, Gurung, Lepcha, Limbu, Manggar, Mukhia, Newari, Rai, Sherpa, Tamang
తమిళనాడు IN-TN TN దక్షిణ చెన్నై 26 జనవరి 1950 72,147,030 130,058 Tamil ఇంగ్లీషు
తెలంగాణ IN-TG TS దక్షిణ హైదరాబాదుNote 1 2 జూన్ 2014 35,193,978[42] 114,840[42] తెలుగు, ఉర్దూ[43]
త్రిపుర IN-TR TR ఈశాన్య అగర్తలా 21 జనవరి 1972 3,673,917 10,492 బెంగాలీ, ఇంగ్లీషు, Kokborok
ఉత్తర ప్రదేశ్ IN-UP UP ఉత్తర లక్నో కాన్పూర్ 26 జనవరి 1950 199,812,341 243,286 హిందీ ఉర్దూ
ఉత్తరాఖండ్ IN-UT UK ఉత్తర డెహ్రాడూన్Note 2 9 నవంబరు 2000 10,086,292 53,483 హిందీ Sanskrit[44]
పశ్చిమ బెంగాల్ IN-WB WB తూర్పు కోల్‌కాతా 26 జనవరి 1950 91,276,115 88,752 బెంగాలీ, నేపాలీ[lower-alpha 2] హిందీ, Odia, పంజాబీ, Santali, ఉర్దూ
  • ^Note 1  2014 జూన్ 2 న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను విభజించి తెలంగాణను ఏర్పాటు చేసారు.[8][45][46] తెలంగాణ లోని హైదరాబాదు తెలంగాణాకు రాజధాని. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కూడా గరిష్ఠంగా పదేళ్ళ పాటు రాజధానిగా ఉంతుంది.[47] ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన కొత్త రాజధాని అమరావతికి 2017 లోనే ప్రభుత్వాన్ని శాసనసభనూ తరలించింది.[36]
  • ^Note 2  ఉత్తరాఖండ్‌కు డెహ్రాడూన్ తాత్కాలిక రాజధాని. రాష్ట్రానికి కొత్త రాజధానిగా గెయిర్‌సైన్ ను నిర్ణయించారు.

కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు[మార్చు]

కేంద్ర భూభాగం ISO 3166-2: IN వాహన కోడ్ రాజధాని అతిపెద్ద నగరం జనాభా [34] ప్రాంతం (కిమీ 2 ) అధికారిక భాషలు [35] అదనపు అధికారిక భాషలు [35]
అండమాన్, నికోబార్ దీవులు IN-AN AN పోర్ట్ బ్లెయిర్ 380.581 8.249 ఇంగ్లీష్, హిందీ -
చండీగఢ్ IN-CH CH చండీగఢ్ - [lower-alpha 3] 1.055.450 114 ఆంగ్ల -
దాద్రా, నగర్ హవేలి, డామన్, డియు IN-DD DD డామన్ 586.956 603 ఇంగ్లీష్, గుజరాతీ, హిందీ, కొంకణి హిందీ
ఢిల్లీ IN-DL DL న్యూఢిల్లీ - [lower-alpha 4] 16.787.941 1,490 హిందీ పంజాబీ, ఉర్దూ [48]
జమ్మూ కాశ్మీరు IN-JK JK శ్రీనగర్ (వేసవి) </br> జమ్మూ (వింటర్) శ్రీనగర్ 12.258.433 55,538 Note 3 హిందీ, ఇంగ్లీష్ డోగ్రి, కాశ్మీరీ, ఉర్దూ
లడఖ్ IN-LH LA లే, కార్గిల్ లేహ్ 290.492 174,852 Note 4 లద్దాఖీ బల్టీ
లక్షద్వీప్ IN-LD LD కావరత్తి 64.473 32 మలయాళం ఆంగ్ల
పుదుచ్చేరి IN-PY PY పాండిచ్చేరి 1.247.953 492 ఇంగ్లీష్,[49] తమిళం మలయాళం, తెలుగు

^Note 3 జమ్మూకాశ్మీరులో 42,241 చ.కి.మీ. భూభాగాన్ని భారత్ పాలిస్తూండగా, 13,297 చ.కి.మీ. భాగం పాకిస్తాన్ ఆక్రమణలో ఉంది. కాశ్మీరు ప్రభువు మహారాజా హరిసింగ్ భారత్‌లో కలవాలని 1947 అక్టోబరు 26 న సంతకం చేసాడు కాబట్టి, ఈ భూభాగం కూడా చట్టపరంగా భారత్‌దే.

^Note 4 లడాఖ్‌లో 59,146 చ.కి.మీ. భూభాగం భారత్ నియంత్రణలో ఉంది. 72,971 చ.కి.మీ. భూభాగం పాకిస్తాన్ ఆక్రమణలో ఉంది. ఇదే కాకుండా పాకిస్తాన్ 5,180 చ.కి.మీ. భూభాగాన్ని కారకోరం రహదారి కోసం చైనాకు అప్పజెప్పింది. లడాఖ్‌లో మరో 37,555 చ.కి.మీ. అక్సాయ్‌చిన్ ప్రాంతం చైనా ఆక్రమణలో ఉంది. ఈ భూభాగాలన్నీ భారత్‌వేనని భారత్ వాదన.

మాజీ రాష్ట్రాలు[మార్చు]

మ్యాప్ రాష్ట్రం రాజధాని ఇయర్స్ వారసుడు రాష్ట్రం (లు)
Madhya Bharat in India (1951).svg మధ్య భారత్ ఇండోర్ (వేసవి) గ్వాలియర్ (శీతా) 1947-1956 మధ్యప్రదేశ్
తూర్పు రాష్ట్రాల యూనియన్ రాయ్పూర్ 1947-1948 బీహార్, ఒడిశా, మధ్యప్రదేశ్
Madras in India (1951).svg మద్రాస్ రాష్ట్రం మద్రాస్ 1950-1969 ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక
Mysore in India (1951).svg మైసూర్ రాష్ట్రం మైసూర్ 1947-1973 కర్ణాటక
PEPSU in India (1951).svg పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ పాటియాలా 1948-1956 పంజాబ్
Bombay in India (1951).svg బొంబాయి రాష్ట్రం బాంబే 1947-1960 మహారాష్ట్ర, గుజరాత్
Bhopal in India (1951).svg భోపాల్ రాష్ట్రం భూపాల్ 1949-1956 మధ్యప్రదేశ్
Saurashtra in India (1951).svg సౌరాష్ట్ర రాజ్కోట్ 1948-1956 బొంబాయి రాష్ట్రం
Coorg in India (1951).svg కూర్గ్ రాష్ట్రం మడికేరి 1950-1956 మైసూర్ రాష్ట్రం
Travancore-Cochin in India (1951).svg ట్రావెన్కోర్-కొచ్చిన్ త్రివేండ్రం 1949-1956 కేరళ, మద్రాస్ రాష్ట్రం
Hyderabad in India (1951).svg హైదరాబాద్ రాష్ట్రం హైదరాబాద్ 1948-1956 ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ (2014 నుండి), పాక్షికంగా మహారాష్ట్ర, ఉత్తర కర్ణాటక
Vindhya Pradesh in India (1951).svg వింధ్య ప్రదేశ్ రేవా 1948-1956 మధ్యప్రదేశ్
Kutch in India (1951).svg కచ్ స్టేట్ భుజ్ 1947-1956 బొంబాయి రాష్ట్రం
Bilaspur in India (1951).svg బిలాస్‌పూర్ రాష్ట్రం బిలాస్పూర్ 1948-1954 హిమాచల్ ప్రదేశ్
Cooch Behar from 1931 Imperial Gazetteer.jpg కూచ్ బెహర్ రాష్ట్రం కూచ్ బెహర్ 1949 పశ్చిమ బెంగాల్
Ajmer in India (1951).svg అజ్మీర్ రాష్ట్రం అజ్మీర్ 1947-1956 రాజస్థాన్
Jammu and Kashmir in India (de-facto) (claims hatched).svg
జమ్మూ కాశ్మీర్ శ్రీనగర్ (వేసవి) </br> జమ్మూ (వింటర్) 1954-2019 జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్ర భూభాగం),

లడఖ్

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Article 73 broadly stated, provides that the executive power of the Union shall extend to the matters with respect to which Parliament has power to make laws. Article 162 similarly provides that the executive power of a State shall extend to the matters with respect to which the Legislature of a State has power to make laws. The Supreme Court has reiterated this position when it ruled in the Ramanaiah case that the executive power of the Union or of the State broadly speaking, is coextensive and coterminous with its respective legislative power." Territoriality of executive powers of states in India, Balwant Singh Malik, Constitutional Law, 1998
  2. Krishna Reddy (2003). Indian History. New Delhi: Tata McGraw Hill. ISBN 978-0-07-048369-9.
  3. Ramesh Chandra Majumdar (1977). Ancient India. Motilal Banarsidass Publishers. ISBN 978-81-208-0436-4.
  4. Romila Thapar. A History of India: Part 1.
  5. V.D. Mahajan (2007). History of medieval India (10th సంపాదకులు.). New Delhi: S Chand. pp. 121, 122. ISBN 978-8121903646.
  6. Antonova, K.A.; Bongard-Levin, G.; Kotovsky, G. (1979). A History of India Volume 1. Moscow, USSR: Progress Publishers.
  7. Gupta Dynasty – MSN Encarta. మూలం నుండి 1 November 2009 న ఆర్కైవు చేసారు.
  8. 8.0 8.1 8.2 Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified
  9. Nilakanta Sastri, K.A. (2002) [1955]. A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar. New Delhi: Indian Branch, Oxford University Press. p. 239. ISBN 978-0-19-560686-7.
  10. Chandra, Satish. Medieval India: From Sultanate To The Mughals. p. 202.
  11. Grewal, J. S. (1990). "Chapter 6: The Sikh empire (1799–1849)". The Sikh empire (1799–1849). The New Cambridge History of India. The Sikhs of the Punjab. Cambridge University Press.
  12. "Article 1". Constitution of India. మూలం నుండి 2 ఏప్రిల్ 2012 న ఆర్కైవు చేసారు.
  13. Reorganisation of states. Economic Weekly.
  14. Map of Madras Presidency in 1909.
  15. "Article 1". Constitution of India. Law Ministry, GOI. మూలం నుండి 2 ఏప్రిల్ 2012 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 31 డిసెంబర్ 2015.
  16. J.C. Aggarwal, S.P. Agrawal (1995). Uttarakhand: Past, Present, and Future. New DElhi: Concept Publishing. pp. 89–90.
  17. Nagaland History & Geography-Source. india.gov.in. URL accessed on 17 June 2013.
  18. Himachal Pradesh Tenth Five Year Plan. URL accessed on 17 June 2013.
  19. The Punjab Reorganisation Act 1966. india.gov.in. URL accessed on 17 June 2013.
  20. State map of India. Travel India guide. URL accessed on 17 June 2013.
  21. Snapshot of North Eastern States. thaibicindia.in.
  22. About Sikkim. Official website of the Government of Sikkim.
  23. Goa Chronology. goaonline.in.
  24. Official Website of Government of Jharkhand. Jharkhand.gov.in. URL accessed on 17 June 2013.
  25. Chhattisgarh state – History. Cg.gov.in. URL accessed on 17 June 2013.
  26. Uttaranchal is Uttarakhand, BJP cries foul. Times of India. URL accessed on 22 January 2013.
  27. About Us: Uttarakhand Government Portal, India. Uk.gov.in. URL accessed on 17 June 2013.
  28. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014. Ministry of law and justice, Government of India. URL accessed on 3 March 2014.
  29. Telangana bill passed by upper house. The Times of India. URL accessed on 20 February 2014.
  30. Jammu and Kashmir Reorganisation Bill (No. XXIX of) 2019. Parliament of India: (5 August 2019). URL accessed on 22 August 2019.
  31. Dutta, Amrita Nayak (10 July 2019). "There will be one UT less as Modi govt plans to merge Dadra & Nagar Haveli and Daman & Diu". New Delhi. The Print. Retrieved 22 August 2019. Cite news requires |newspaper= (help)
  32. https://www.devdiscourse.com/article/national/754685-govt-plans-to-merge-2-uts----daman-and-diu-dadra-and-nagar-haveli
  33. http://164.100.47.4/BillsTexts/LSBillTexts/Asintroduced/366_2019_LS_Eng.pdf
  34. 34.0 34.1 List of states with Population, Sex Ratio and Literacy Census 2011.
  35. 35.0 35.1 35.2 35.3 Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013). Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India.
  36. 36.0 36.1 After 2200 Years, Amaravati Gets Back Power!.
  37. Data.
  38. "Haryana grants second language status to Punjabi". Hindustan Times. 28 January 2010.
  39. "Punjabi gets second language status in Haryana". Zee news. 28 January 2010.
  40. Research data.
  41. Monsoon session to start in Maha’s winter Capital Nagpur from July 4
  42. 42.0 42.1 Telangana State Profile. Telangana government portal.
  43. Urdu Gets First Language Status.
  44. Sanskrit: Reviving the language in today's India – Livemint.
  45. "Bifurcated into Telangana State and residual Andhra Pradesh State". The Times of India. 2 June 2014.
  46. Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified[dead link]
  47. Sanchari Bhattacharya (1 June 2014). "Andhra Pradesh Minus Telangana: 10 Facts". NDTV.
  48. Official Language Act 2000. Government of Delhi.
  49. Regional data.


ఉదహరింపు పొరపాటు: "lower-alpha" అనే గుంపుకు <ref> ట్యాగులున్నాయి, కానీ సంబంధిత <references group="lower-alpha"/> ట్యాగేదీ కనబడలేదు. లేదా మూసే </ref> లేదు