విశాఖపట్నం

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
విశాఖపట్నం

విశాఖ, విశాఖపట్టణం, వైజాగ్‌, వాల్తేర్
పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి, ఆర్కె బీచ్, నౌరోజీ రహదారి, సింహాచల దేవాలయం, కైలాసగిరిలో శివపార్వతిల విగ్రహాలు, కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి, ఓడరేవు, విశాఖ పారిశ్రామికవాడ, తెన్నేటి ఉద్యానవనం దగ్గర తీర రహదారి
పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి, ఆర్కె బీచ్, నౌరోజీ రహదారి, సింహాచల దేవాలయం, కైలాసగిరిలో శివపార్వతిల విగ్రహాలు, కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి, ఓడరేవు, విశాఖ పారిశ్రామికవాడ, తెన్నేటి ఉద్యానవనం దగ్గర తీర రహదారి
ముద్దుపేరు(ర్లు): 
విధిగల నగరం (The City of Destiny), తూర్పుతీర రత్నం (The Jewel of the East Coast)
విశాఖపట్నం is located in Andhra Pradesh
విశాఖపట్నం
విశాఖపట్నం
విశాఖపట్నం is located in India
విశాఖపట్నం
విశాఖపట్నం
నిర్దేశాంకాలు: 17°42′15″N 83°17′52″E / 17.70417°N 83.29778°E / 17.70417; 83.29778Coordinates: 17°42′15″N 83°17′52″E / 17.70417°N 83.29778°E / 17.70417; 83.29778
దేశంభారతదేశం
రాష్ట్రంఆంధ్రప్రదేశ్
జిల్లావిశాఖపట్నం
పట్టణంగా గుర్తించింది1865
నగరంగా గుర్తించింది1979
ప్రభుత్వం
 • ప్రభుత్వ రకంనగరపాలక సంస్థ
 • నిర్వహణమహా విశాఖపట్నం నగర పాలక సంస్థ, విశాఖపట్నం నగరాభివృద్ధి సంస్థ
 • మేయర్ఖాళీ
విస్తీర్ణం
 • మహానగరం697.96 కి.మీ2 (269.48 చ. మై)
 • మెట్రో ప్రాంతం
4,983 కి.మీ2 (1,924 చ. మై)
జనాభా
(2011)[1]
 • మహానగరం17,28,128
 • ర్యాంకుభారతదేశంలో జనాభా ర్యాంకు 11
 • సాంద్రత2,500/కి.మీ2 (6,400/చ. మై.)
 • మెట్రో ప్రాంతం56,18,000
పిలువబడువిధం (ఏక)వాల్తేరోడు, వైజాగీయుడు
కాలమానంUTC+5:30 (IST)
పిన్‌కోడ్
530 0XX, 531 1XX
ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్+91-891
వాహనాల నమోదు సూచిక సంఖ్యలుAP-31, AP-32, AP-33, AP-34 , AP-39
అధికారికతెలుగు
జాలస్థలిwww.gvmc.gov.in

విశాఖపట్నం (విశాఖ , విశాఖపట్టణం, వైజాగ్‌, వాల్తేర్) భారత దేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ లో పెద్ద నగరం, అదే పేరుగల జిల్లా కేంద్రం. బంగాళా ఖాతం ఒడ్డున గల ఈ నగరంలో భారత దేశపు నాలుగో పెద్ద ఓడరేవు, దేశంలోనే అతి పురాతన నౌకా నిర్మాణ కేంద్రం ఉన్నాయి. ఇది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం. స్వతంత్ర భారత దేశపు మొట్ట మొదటి ఓడ అయిన "జల ఉష" ఇక్కడే తయారయి, అప్పటి ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ చేతుల మీదుగా జలప్రవేశం చేసింది.

సుందరమైన సముద్ర తీరం, అహ్లాదకరమైన కొండలతో అలరారే విశాఖపట్నం నగరానికి చుట్టుపక్కల అద్భుతమైన అరకు లోయ సౌందర్యం, మన్యం అడవుల సౌందర్యం, లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడిన బొర్రా గుహలు, 11 వ శతాబ్ది నాటి దేవాలయం, ప్రాచీన బౌద్ధ స్థలాలు మొదలైన ఎన్నో ప్రసిద్ధ యాత్రా స్థలాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం రేవు సహజ సిద్ధమైన నౌకాశ్రయం. సముద్రం లోకి చొచ్చుకొని ఉన్న కొండ "డాల్ఫిన్స్‌ నోస్‌" అలల తాకిడిని తగ్గించే పనిచేస్తుంది.

చరిత్ర[మార్చు]

విశాఖపట్నంలోని తెన్నేటి ఉద్యానవనం వద్ద సాయంత్రాన సముద్ర తీరం

శివ పార్వతుల తనయుడు, శుక్ర గ్రహాధినేత, యుద్ధాల దేవుడు, ధైర్య సాహసాలకు మారు పేరూ అయిన, విశాఖ పేరిట నగరానికి ఈ పేరు వచ్చిందని ప్రతీతి. ప్రాచీన గ్రంథాలైన రామాయణ, మహాభారతాలలో ఈ ప్రాంత ప్రస్తావన ఉన్నట్లు కనిపించుచున్నది. రాముడు సీత కొరకు వెదకుచూ ఈ ప్రాంతం గుండానే వెళ్ళినట్లు, ఈ పరిసరాల్లోనే శబరిని కలవగా ఆమె హనుమంతుడు నివసించే కొండలకు దారి చూపినట్లుగా రామాయణం తెలియజేస్తున్నది. రాముడు జాంబవంతుని కలిసింది కూడా ఈ ప్రాంతంలోనే. ఈ ప్రాంతంలోనే భీముడు బకాసురుని వధించినాడని ప్రతీతి. నగరానికి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలోని ఉప్పలం గ్రామంలో పాండవుల రాతి ఆయుధాలను చూడవచ్చు.

స్థానికంగా వినవచ్చే కథ ఒకటి ఇలా ఉంది.(9-11 శతాబ్దపు) ఒక ఆంధ్ర రాజు, కాశీకి వెళ్తూ ఇక్కడ విశ్రాంతి కొరకు ఆగాడు. ఆ ప్రదేశ సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై, తన ఆరాధ్య దైవమైన విశాఖేశ్వరునికి ఇక్కడ ఒక గుడి నిర్మింపజేసాడు. కాని పురాతత్వ శాఖ ప్రకారం మాత్రం ఈ గుడి 11, 12 శతాబ్దాలలో కుళోత్తుంగ చోళునిచే నిర్మించబడినదని తెలుస్తోంది. శంకరయ్య చెట్టి అనే ఒక సముద్ర వ్యాపారి ఒక మండపాన్ని నిర్మించాడు. ప్రస్తుతం ఈ గుడి లేనప్పటికీ, - ఒక 100 ఏళ్ళ కిందట తుపానులో కొట్టుకు పోయి ఉండవచ్చు. ఈ ప్రాంతపు పెద్దవారు తమ తాతలతో ఈ గుడికి వెళ్ళినట్లుగా చెప్పే వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి.

గోదావరి నది వరకు విస్తరించిన ప్రాచీన కళింగ సామ్రాజ్యంలో భాగమైన ఈ ప్రాంతపు ప్రస్తావన క్రీ. పూ. 5, 6 శతాబ్దాల నాటి హిందూ, బౌద్ధ గ్రంథాలలోను, క్రీ.పూ. 4 వ శతాబ్దికి చెందిన సంస్కృత వ్యాకరణ పండితులైన పాణిని, కాత్యాయనుని రచనలలోను ఉంది.

ఈ ప్రాంతాన్ని ఎన్నో ప్రముఖ వంశాల వారు పరిపాలించారు. వాటిలో కొన్ని: 7 వ శతాబ్దంలో కళింగులు, 8 వ శతాబ్దంలో చాళుక్యులు, తరువాతి కాలంలో రాజమండ్రి రెడ్డిరాజులు, చోళులు, గోల్కొండకు చెందిన కుతుబ్‌ షాహీలు, మొగలులు, హైదరాబాదు నవాబులు. 1700 సంవత్సరం నాటికి బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ దక్షిణ భారతదేశంలో నెలకొల్పిన అతికొద్ది వర్తకస్థానాల్లో విశాఖపట్టణం ఒకటిగా ఉండేది.[5]

18 వ శతాబ్దంలో విశాఖపట్నం ఉత్తర సర్కారులలో భాగంగా ఉండేది. కోస్తా ఆంధ్రలోని ప్రాంతమైన ఉత్తర సర్కారులు మొదట ఫ్రెంచి వారి ఆధిపత్యంలో ఉండి, తరువాత బ్రిటిషు అధీనంలోకి వెళ్ళాయి. ఈ నగరం బ్రిటిషు పాలనలో వాల్తేరుగా కూడా పిలువబడింది.[6]

నగరం పేరు వెనుక చరిత్ర[మార్చు]

విశాఖపట్నంలోని తెన్నేటి ఉద్యానవనం వద్ద సముద్ర తీరం

విశాఖపట్నం అన్న నామం విశాఖ అనే పూర్వపదం, పట్నం అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. విశాఖపట్నానికి ఈ పేరు రావడం వెనుక భిన్న కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

విశాఖపట్నం జిల్లా గజిట్ (pp 2-3) ప్రకారం శివునికుమారుడు "వైశాఖ" (కార్తికేయుడు) పేరు పెట్టినందున "విశాఖ" అనే పూర్వపదం వచ్చినట్లు ఉన్నది.[7] శివుడి కుమారుడు కుమార స్వామికి విశాఖ అనే పేరు కూడా ఉంది. అతని నక్షత్రం కూడా విశాఖే. అతని గుడి ఇక్కడ ఉండేదనీ, అతని పేరిటే ఈ నగరానికి ఆ పేరు వచ్చిందనే వాదన కూడా ఉంది.[8]

వైశాఖేశ్వరుని ఆలయం చుట్టూ నగరం విస్తరించినందువల్లే విశాఖపట్నంగా పేరు వచ్చిందనేది ఒక కథనం. [9] ఈ నగరంలో విశాఖేశ్వరుని ఆలయం ఉన్నందున "విశాఖేశ్వరపురం" అనే పేరు ఉండేదని కాలక్రమంలో, పురానికి రూపాంతరం పట్నం కావున "విశాఖపట్నం" గా మారినట్లు ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది. [10] ఉత్తర పదం "పట్నం" పట్టణానికి రూపాంతరం. దీనికి ఊర్ల పేర్ల నిఘంటువు[11] ప్రకారం పట్టణమంటే వ్యాపారకేంద్రం, నగరం, సముద్రతీరం అనే అర్థాలున్నాయి. ఈ నగరం పూర్వం నుండి సముద్రతీర ప్రాంతం, ఓడరేవు ఉన్నందున ఉత్తర పదం "పట్నం" వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది.[12]

ద్రాక్షారామం భీమేశ్వరాలయంలో లభ్యమైన క్రీ.శ. 1068 నాటి శిలాశాసనంలోనే విశాఖపట్నం అనే పేరు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

11వ శతాబ్దంలో కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించాడు. అతను ఈ నగరానికి "కులోత్తుంగపట్నం" అనే పేరు పెట్టాడు. విశాఖపట్నం నుంచి తంజావూరు వరకూ అతని రాజ్యం ఉండేది. కానీ అతని తదనంతరం ఆ పేరు కనుమరుగు అయిపోయింది. ఈ విషయాన్ని చరిత్రకారులందరూ ధృవీకరించారు[13]. 1102లోని శాసనంలో విశాఖపట్నం పూర్వపు పేరు "కులోత్తుంగ చోళ పట్టిణం" లేదా "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉన్నది. అంటే కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ పట్టణానికి "కుళోత్తుంగపట్నం" గా మార్చినప్పటికీ, అంతకు పూర్వమే "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉన్నట్లు తెలియుచున్నది. ఉత్తర పదం "పట్టణం" లేదా "పట్టిణం" అనేది ఓడరేవు పట్టణం అయినందున వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది. [7]

1908 నాటి బ్రిటిషు ఇండియా వారి ఇంపీరియల్ గజటీర్ విజాగపటం (VIZAGAPATAM) అంటోంది. ఈ గజెట్ మొదటి కూర్పు 1880 లో వెలువడింది. [14] ఇంగ్లిష్‌లో వైజాగపటం అని రాసినా, తెలుగులో రాసేప్పుడు మాత్రం విశాఖపట్నం అనే రాశారు బ్రిటిష్ వాళ్లు. అప్పటి ప్రభుత్వ ముద్రలు చూస్తే ఆ విషయం స్పష్టమవుతుంది. కానీ ఆ వైజాగపటంలోని మొదటి మూడక్షరాలతో వైజాగ్‌గా ఇప్పుడు బాగా వాడకంలో ఉంది.

భౌగోళికం[మార్చు]

విశాఖపట్నం నగరం

విశాఖపట్నం బంగాళా ఖాతం నానుకొని సముద్రపు ఒడ్డున ఉంది. ఈ నగరపు అక్షాంశ రేఖాంశాలు; 17.6883° ఉత్తర అక్షాంశం, 83.2186° తూర్పు రేఖాంశం. ఈ నగరం మైదాన ప్రాంతం, తీరప్రాంతాలతో ఉంది. దీని వైశాల్యం 11,161 కి.మీ2 (4,309 చ. మై.).

వాతావరణం[మార్చు]

విశాఖపట్నం-వాతావరణం
నెల జనవరి ఫిబ్రవరి మార్చి ఏప్రిల్ మే జూన్ జూలై ఆగస్టు సెప్టెంబరు అక్టోబరు నవంబరు డిసెంబరు సంవత్సరం
అత్యధిక °C (°F) 34.8 38.2 40.0 40.5 45.0 45.4 41.4 38.8 38.2 37.2 35.0 34.2 nil
(nil)
సగటు అధిక °C (°F) 28.9 31.3 33.8 35.3 36.2 35.3 32.9 32.7 32.5 31.7 30.4 28.9
సగటు అల్ప °C (°F) 17.0 18.9 22.0 25.1 26.7 26.3 25.1 25.0 24.6 23.3 20.6 17.6
అత్యల్ప °C (°F) 10.5 12.8 14.4 18.3 20.0 20.6 21.0 21.1 17.5 17.6 12.9 11.3 nil
(nil)
అవక్షేపం mm (inches) 21.4 17.7 17.5 37.6 77.8 135.6 164.6 181.2 224.8 254.3 95.3 37.9
స. వర్షపు రోజులు 1.7 2.3 2.3 3.2 4.9 8.8 11.9 12.6 12.6 9.9 5.0 1.7
తేమ % 71 70 69 71 69 71 76 77 78 74 68 67
Source #1: IMD ( సగటు గరిష్ట, కనిష్ట వర్షపాతం)[15]
Source #2: IMD (2010 వరకు అత్యధిక, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు)[16]

పరిపాలన[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ
విశాఖపట్నం

విశాఖపట్నం ఈ ప్రాంతంలోని మొట్టమొదటి పురపాలక సంఘం. ఇది 1858 లో మున్సిపాలిటీగా ఏర్పాటు చేయబడింది, తరువాత 1979 లో కార్పొరేషన్ గా అభివృద్ధి చేయబడింది.

జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్నాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయం ప్రకారం, విశాఖ పట్నం పురపాలక సంఘాన్ని, 21 నవంబర్ 2005 నాడు మహా నగర పాలక సంస్థ గా మార్చారు.[17].[18]


2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.[19]

2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది[20]

విశాఖ పట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ ఏర్పాటుచేయబడింది.

నియోజక వర్గాలు[మార్చు]

  1. శృంగవరపుకోట అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం
  2. భీమిలి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - సింహాఛలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
  3. తూర్పు విశాఖపట్నం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
  4. దక్షిణ విశాఖపట్నం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
  5. ఉత్తర విశాఖపట్నం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
  6. గాజువాక అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50నుంచి 65 వార్డులు.
  7. పశ్చిమ విశాఖపట్నం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.
  1. పెందుర్తి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

జనసంఖ్యా సంబంధితం[మార్చు]

సంవత్సరం జనాభా పెరుగుదల శాతం
1901 40,892 --
1931 57,303 28.16%
1951 1,08,042 53.81%
1961 2,11,190 95.47%
1971 3,63,504 66.91%
1981 5,65,321 60.37%
1991 10,57,118 86.99%
2001 13,45,938 25.76%
2011 20,35,922

భారతదేశ 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం , విశాఖపట్నం జనాభా 1,728,128, వీరిలో పురుషులు 873,599, ఆడవారు 854,529, - లింగ నిష్పత్తి 1000 మగవారికి 978 మంది. జనాభా సాంద్రత 18,480 /చ. కిమీ (47,900 / చదరపు మైళ్ళు). 0–6 సంవత్సరాల వయస్సులో 164,129 మంది పిల్లలు ఉన్నారు, 84,298 మంది బాలురు, 79,831 మంది బాలికలు ఉన్నారు - లింగ నిష్పత్తి 1000 మంది అబ్బాయిలకు 947 మంది బాలికలు. మొత్తం 1,279,137 మంది అక్షరాస్యులతో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 81.79% గా ఉంది, వారిలో 688,678 మంది పురుషులు, 590,459 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు.[21][22] ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల జాబితాలో విశాఖపట్నం 122 వ స్థానంలో ఉంది.[23] మొత్తం మురికివాడ జనాభా జనాభాలో 44.61%. అంటే 770,971 మంది మురికివాడల్లో నివసిస్తున్నారు. [24]


నగర పరిమితుల విస్తరణ తరువాత జనాభా రెండు మిలియన్ల మార్కును దాటి 2,035,922 వద్ద ఉంది. [25]

భాష, మతం[మార్చు]

విశాఖపట్నంలో మతాలు (2011)

source: Visakhapatnam city Census 2011 data
హిందూ
  
92.32%
ముస్లిమ్
  
3.85%
క్రైస్తవం
  
3.07%
ఇతరులు
  
0.76%







Circle frame.svg

విశాఖపట్నంలో భాషలు (2011)

Source: Languages in Visakhapatnam - Census 2011 data

  తెలుగు (92.72%)
  ఉర్దూ (2.52%)
  హిందీ (2.15%)
  ఒరియా (1.00%)
  ఇతరులు (1.61%)



తెలుగు స్థానిక ప్రజలు ఎక్కువగా మాట్లాడే భాష , అధికారిక భాష. [26] [27] సాధారణ మాండలికం,ఉత్తరాంధ్రా (ఈశాన్య ఆంధ్ర) మాండలికం వాడుకలోవున్నాయి. ఉత్తరాంధ్ర మాండలికం ప్రధానంగా విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలకు చెందిన ప్రజలు మాట్లాడతారు. [28] విశాఖపట్నం యొక్క కాస్మోపాలిటన్ జనాభాలో తమిళులు, [29] [30] మలయాళీలు, [31] [32] సింధీలు, [33] కన్నడిగులు, [34] [35] ఒడియాస్, [36] బెంగాలీలు, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన బిహారీ వలసదారులు ఉన్నారు. [37] [38] నగరం మొదటి కాస్మోపాలిటన్లుగా పరిగణించబడే ఆంగ్లో-ఇండియన్ సముదాయం కూడా ఉంది. [39]

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నగరంలో అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష తెలుగు, 92.72% మాట్లాడేవారు, తరువాత ఉర్దూ (2.52%), హిందీ (2.15%), ఒడియా (1.00%), తమిళం (0.33%), మలయాళం (0.32%) ),, బెంగాలీ (0.31%). [40]

పౌరులలో హిందూ మతం ఎక్కువమంది ఆచరిస్తున్నారు, తరువాతి స్థానాలలో ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతం ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం పురాతన కాలంలో బౌద్ధమతం ప్రాబల్యంవుండేది అనేదానికి చిహ్నంగా దగ్గర ప్రాంతాల్లోని అనేక బౌద్ధ సంఘరామాలున్నాయి. ఇటీవలి జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మొత్తం నగరంలో బౌద్ధమతస్తుల జనాభా సుమారు 0.03% గా ఉంది. [41]

విద్య, పరిశోధన[మార్చు]

విశ్వ విద్యాలయాలు[మార్చు]

  • ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం
  • దామోదరం సంజీవయ్య జాతీయ న్యాయ విశ్వ విద్యాలయం
  • గీతం విశ్వ విద్యాలయం
  • ఇండియన్ మారిటైం విశ్వ విద్యాలయం
  • ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మానేజ్మెంట్
  • ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పెట్రోలియం ఎనర్జీ

పరిశోధనా సంస్థలు[మార్చు]

  • కలాం ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ హెల్త్ టెక్నాలజీ
  • నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ ఓషనోగ్రఫీ
  • నేవల్ సైన్టిఫిక్ టెక్నాజికల్ లేబొరేటరీ
  • ఫిషెరీ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా
  • జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా

వైద్య సేవలు[మార్చు]

వైద్య రంగంలో విశాఖ పట్నం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనే మెరుగైన సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అనేక మల్టి సూపర్ స్పెషలిటీ హాస్పిటళ్లు ఇక్కడ వైద్య సేవలు అందిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ రంగం లోని కింగ్ జార్జ్ హాస్పిటల్, విక్టోరియా హాస్పిటల్, విశాఖ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ తో పాటు, టాటా కాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఇండస్ హాస్పిటల్స్, సెవెన్ హిల్స్ హాస్పిటల్స్, ప్రథమ హాస్పిటల్, ఎల్వీ ప్రసాద్ ఐ ఇన్స్టిట్యూట్, పినాకిల్ హాస్పిటల్, మై క్యూర్, కేర్, అపోలో, ఓమ్ని వంటి హాస్పిటల్స్ ఇక్కడ నెలకొల్పబడ్డాయి.

ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, గీతం మెడికల్ కాలేజ్, గాయత్రీ విద్య పరిషద్ మెడికల్ కాలేజ్, ఎన్నారై మెడికల్ కాలేజ్ వంటి వైద్య సేవలతో పటు వైద్య విద్యను అందిస్తున్నాయి.

క్రీడా రంగం[మార్చు]

క్రీడా రంగ అభివృద్ధి కొరకు నగరం అనేక మైదానాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. డా.వై.ఎస్.ఆర్.క్రికెట్ స్టేడియంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి అన్ని ఫార్మాట్ల క్రికెట్ మ్యాచ్ లు జరుగుతాయి. ఇక్కడ డే అండ్ నైట్ మ్యాచ్ లకు సైతం ఆతిధ్యం ఇచ్చే సౌకర్యం ఉంది. ఇది కాక నగరంలో పోర్ట్ ఇండోర్ స్టేడియం, పోర్ట్ ట్రస్ట్ డైమండ్ జూబిలీ స్టేడియం, స్వర్ణ భారతి ఇండోర్ స్టేడియం, ఇందిరా ప్రియదర్శిని స్టేడియం, ఉక్కు స్టేడియం వంటి క్రీడా ప్రాంగణాలు ఔత్సాహికులు అయిన క్రీడా కారులను తీర్చిదిద్దుతున్నాయి.

పరిశ్రమలు[మార్చు]

విశాఖ ప్రముఖ పారిశ్రామిక కేంద్రం. ఎన్నో భారీ పరిశ్రమలు ఇక్కడ నెలకొని ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని:

ఆర్ధిక మండళ్లు[మార్చు]

  • విశాఖపట్నం ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, దువ్వాడ
  • ఏపీఐఐసీ బహుళ ఉత్పత్తుల ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, అచ్చుతాపురం
  • ఐటి ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (రుషికొండ హిల్-2, రుషికొండ హిల్-3, గంభీరం)
  • జవహర్ లాల్ నెహ్రూ ఫార్మా సిటీ
  • బ్రాండిక్స్ ఇండియా అపెరల్ సిటీ
  • రాంకీ ఫార్మా సిటీ
  • హెటేరో ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (నక్కపల్లి)
  • దక్కన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అండ్ ల్యాండ్ హోల్డింగ్స్ లిమిటెడ్
  • ఫిన్ టెక్ వ్యాలీ
  • మెడిటెక్ జోన్
  • దువ్వాడ v సెజ్

సంస్థలు[మార్చు]

ఉక్కునగరంలోని విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం 6.3 మిలియన్ టన్నుల సామర్ధ్యానికి విస్తరిస్తున్న తరుణంలో భవిష్యత్తులో ముడిసరుకు కొరత తలెత్తకుండాఅ ఉండేందుకు ఐరన్ ఓర్ (ఇనుప ఖనిజం) ఐరన్ ఓర్ యార్డు నిర్మాణాన్ని సంస్థ చేపడుతోంది సుమారు రూ.418 కోట్లతో నిర్మించనున్న ఐరన్ ఓర్ యార్డు నిర్మాణానికి 2010 జూలై 21 బుధవారం శంకుస్థాపన జరిగింది. ఐరన్ ఓర్ యార్డు నిర్మాణం పూర్తయితే సుమారు ఆరు లక్షల టన్నుల ముడి ఇనుప ఖనిజాన్ని నిల్వ చేయవచ్చు. యార్డు నిర్మాణంలో 65 వేల ఘనపు మీటర్ల కాంక్రీటు, 930 టన్నుల ఇనుము ఉపయోగించనున్నారు యార్డు నుంచి బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ విభాగానికి నేరుగా ఇనుప ఖనిజాన్ని చేరవేసేందుకు పది కి.మీ పొడవుగల కన్వేయరు బెల్టును నిర్మిస్తారు. ఐరన్ ఓర్ యార్డు నుంచి 3.4 కి.మీ పొడవుగల రైల్వే లైను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. అనుకోని పరిస్థితిలో (బందులు, లారీల సమ్మె, ఆందోళనలు, శాంతిభద్రతలకు భంగం జరిగిన సమయంలో, యుద్ధ వాతావరణంలో) రవాణా జాప్యమైతే కర్మాగారం ఇబ్బందుల్లో పడకుండా నిల్వ ఉంచిన ముడిసరుకును వినియోగించుకోవచ్చును. భవిష్యత్తులో గనుల నుంచి నేరుగా కర్మాగారానికి పైపుల ద్వారా ముడిసరుకు సరఫరా చేసేలా ఇప్పటికే ఒప్పందం చేసుకున్నారు.

  • హిందుస్థాన్ జింక్ స్మెల్టర్
  • భారత్ హెవీ ఎలెక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్ (హెవీ వెస్సెల్స్ ప్లాంట్)
  • హిందుస్థాన్ షిప్ యార్డ్ లిమిటెడ్
  • నావెల్ డాక్ యార్డ్
  • కంటైనర్ కార్పొరేషన్ అఫ్ ఇండియా
  • డ్రెడ్గింగ్ కార్పొరేషన్ అఫ్ ఇండియా
  • హిందుస్థాన్ పాలిమర్స్
  • ఇండియన్ స్ట్రాటెజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్ లిమిటెడ్
  • కోరమండల్‌ ఫెర్టిలైజర్సు


ఐటి రంగం

టెక్ మహెంద్ర, హెచ్.ఎస్.బి.సి, సయ్ంట్, కాంసెట్రిక్, ఫ్లుఎంట్ గ్రిడ్, విప్రొ, సంక్య, సైనెక్టిక్ ఇన్ఫోటెక్ ప్రైవేటు లిమిటెడ్, నూనెట్ టెక్నాలజీస్ ఇక్కడ వున్న ప్రముఖ ఐటి సంస్థలు. ఐ.బీ.ఎమ్ వారు విశాఖ నడి ఒడ్డున వున్న రాంనగర్ లో కార్యాలయం ఏర్పాటు చేసారు

ఫార్మా రంగం

వైజాగ్ సమీపంలోని పరవాడ,పైడి భీమవరంలో ఫార్మా కంపెనీలు అభివృద్ధి చెందాయి. మైలన్, ఫైజర్,ఆవ్ర వంటి కంపెనీలున్నాయి.

భారత నౌకాదళం (ఇండియన్ నేవీ)[మార్చు]

విశాఖపట్నం సముద్రం వీక్షణ దృశ్యం

భారత నౌకా దళ తూర్పు కమాండుకు విశాఖపట్నం కేంద్ర స్థానం.(ప్రధాన స్థావరం).

పర్యాటకం[మార్చు]

విశాఖపట్నం, బీచ్ రోడ్డులోని ఒక పురాతన కాలపు నిర్మాణశైలి కలిగిన బంగ్లా
విశాఖపట్నం, ఋషికొండ వద్ద సంధ్యా సమయం
సింహాచలం ఆలయం

జిల్లాలో పర్యాటక రంగం అభివృద్ధి చెందింది, పలు పర్యాటక స్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, కయాకింగ్, స్కూబా డైవింగ్, ట్రెక్కింగ్, జెట్ స్కీయింగ్, పారా గ్లైడింగ్, హెలి పర్యాటకం వంటి సాహస క్రీడా సదుపాయాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో కోటి 78 లక్షల మంది పైచిలుకు, 2016లో రెండుకోట్ల 6 లక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.[42] 2016, 2017 సంవత్సరాల్లో అత్యధిక పర్యాటకులు సందర్శించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల్లో విశాఖపట్టణం జిల్లా మూడవ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. విదేశీ పర్యాటకులు అత్యధికులు సందర్శించిన జిల్లాల్లో 2016, 2017ల్లో రెండో స్థానం నిలబెట్టుకుంది.

ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలు, ప్రార్ధనా స్థలాలు[మార్చు]

  • సింహాచలం - శ్రీ వరాహ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం.
  • శ్రీ కనక మహాలక్ష్మి అమ్మ వారి దేవస్థానం
  • పోర్టు వెంకటేశ్వర స్వామి. ఇక్కడ మూడు కొండలు ఉన్నాయి.ఒక కొండపై వెంకటేశ్వర స్వామి, ఒక కొండపై ముస్లిములకు పవిత్రమైన దర్గా, మరొక కొండపై (రాస్ కొండ) క్రైస్తవులకు పవిత్రమైన ఛర్చి ఉన్నాయి. విశాఖపట్నంలోని ఈమూడు మతాల పవిత్ర ప్రదేశాలు చూడటం ఒక మధురానుభూతి.
  • సాగర దుర్గాదేవి (డాల్ఫిన్స్ నోస్ కొండ క్రింద - కోరమాండల్ బీచ్ )
  • ఇస్కాన్ టెంపుల్,
  • జగన్నాధ టెంపుల్, ఉక్కునగరం
  • శారదా పీఠం. (చిన ముషిడివాడ దగ్గర)
  • నూకాలమ్మ గుడి, అనకాపల్లి
  • కాళికాలయం. మూడు కాళికాలయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి రామకృష్ణ బీచ్ దగ్గర, రెండవది ఉక్కు నగరంలో, మూడవది రైల్వే స్టేషను దగ్గర.
  • బావనా ఋషి కోవెల (బురుజు పేట దగ్గర వున్న కనక మహాలక్ష్మి గుడికి దగ్గర)
  • అయ్యప్ప గుడి (షీలా నగర్ దగ్గర).
  • ఇసుక కొండ మీద వెలిసిన సత్యనారాయణ స్వామి.
  • కరక చెట్టు పోలమాంబ.
  • నీలమ్మ వేపచెట్టు.
  • గురుద్వార
  • రెడ్ చర్చి, భీమునిపట్నం.
  • నరసింహ స్వామి టెంపుల్, భీమునిపట్నం
  • దేవీ పురం టెంపుల్

సాగర తీరాలు[మార్చు]

  • భీమునిపట్నం బీచ్
  • మంగమారిపేట బీచ్
  • రిషికొండ బీచ్ - నగరానికి 8కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ పర్యాటక శాఖ, పున్నమి రిసార్టులను వర్యాటకులకు అద్దెకు ఇస్తుంది. ఇక్కడి సముద్ర తీరం స్నానాలు చేయటానికి సురక్షితమైన చోటు.
  • రామకృష్ణ బీచ్ - విశాఖ వాసులకు ఇది మొదటి బీచ్. చాలా సుందరమైనది. సముద్రపు కోత వలన, బీచ్ విస్తీర్ణం తగ్గింది. ఈ ప్రాంతంలో, దేశ నాయకుల విగ్రహాలు, ప్రాంతీయ నాయకుల విగ్రహాలు నెలకొల్పారు. ఈ తీరానికి దగ్గరలోనే కాళికాలయం, రామకృష్ణా మిషన్, హవా మహల్, జలాంతర్గామి (కాల్వరి) మ్యూజియం ఉన్నాయి. భారత దేశంలో ఇటువంటి మ్యూజియం మరెక్కడా లేదు
  • యారాడ బీచ్
  • గంగవరం బీచ్
  • అప్పికొండ బీచ్

సంగ్రహాలయాలు[మార్చు]

  • విశాఖ మ్యూజియం
  • నేవల్ మ్యూజియం
  • INS కురుసుర జలాంతర్గామి మ్యూజియం
  • TU-142 ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం
  • తెలుగు మ్యూజియం

జలాశయాలు[మార్చు]

  • ముడసర్లోవ రిజర్వాయిర్
  • మేఘాద్రి గడ్డ రిజర్వాయిర్
  • కణితి బేలన్సింగ్ రిజర్వాయిర్
  • కొండకర్ల ఆవ

పార్కులు, ఉద్యానవనాలు[మార్చు]

  • నందమూరి తారక రామారావు సాగర తీరా ఆరామం (వుడా పార్క్)
  • డా. వై.ఎస్.రాజ శేఖర రెడ్డి సెంట్రల్ పార్క్
  • తెన్నేటి పార్క్
  • వైశాఖి జల ఉద్యానవనం
  • శివాజీ పార్క్
  • కైలాసగిరి - శంఖం, ఛక్రం, నామాలు రాతిపూట కైలాసగిరి కొండ మీదనుంచి రాత్రివేళ మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి. శివ పార్వతుల విగ్రహాలు కనువిందు చేస్తాయి కొండమీద.

చారిత్రక ప్రదేశాలు[మార్చు]

  • డచ్చి సమాధులు (భీమునిపట్నం)
  • డచ్ డెవిల్స్ మాన్షన్ (భీముని పట్నం)
  • గడియార స్తంభం (భీమునిపట్నం)
  • పావురాల కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (భీమునిపట్నం)
  • తోట్ల కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ)
  • బావి కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ)
  • ఆంధ్రా తాజ్ మహల్ (కురుపాం రాజులది)
  • విక్టోరియా టౌన్ హాల్
  • బొజ్జన కొండ బౌద్ధ కిత్రం (అనకాపల్లి దగ్గర)

ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాలు[మార్చు]

  • డాల్ఫిన్స్ నోస్ (డాల్ఫిన్ చేప ముక్కులాగ వుంటుందని, ఈ కొండకు, ఆ పేరు పెట్టారు). 174 మీటర్ల ఎత్తులో, సముద్ర మట్టానికి 358 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఈ కొండమీద ఉన్న లైట్ హౌస్, సముద్రంలో ప్రయాణిస్తున్న నావికులకు, దారి చూపుతుంది. యాత్రికులు ఈ లైట్ హౌస్‌ను చూడవచ్ఛు. ఈ కొండ మీద నౌకాదళ సిబ్బందికి బహుళ అంతస్తుల భవనాలు నిర్మించారు. ఈ కొండ దిగితే, యారాడ అనే గ్రామం కనిపిస్తుంది. అరటి, కొబ్బరి పంట పొలాలతో పచ్ఛని పొలాలతో ఈ పల్లె కనిపిస్తుంది. కనకాంబరాలు కూడా ఇక్కడ పండిస్తారు.
  • జగదాంబా సెంటరు - జగదాంబ సినీమా హాలు కట్టక ముందు, ఈ ప్రాంతాన్ని, ఎల్లమ్మ తోటగా పిలిచే వారు. నాగుల చవితి నాడు, ఇక్కడి చుట్టుపక్కల వున్న ప్రజలు పుట్టలో పాలు పోసేవారు. అన్ని పాము పుట్టలు వుండేవి. చిన్న అడవి లాగా వుండేది. ఇప్పటికీ, ఇక్కడ ఎల్లమ్మ గుడి ఉంది. ఇక్కడి భూములన్నీ 'దసపల్లా' రాజులకు చెందినవి. అందుకు గుర్తుగా ఇక్కడ కట్టిన సినిమా హాలు పేరు 'దసపల్లా ఛిత్రాలయ'. హోటల్ వేరు 'దసపల్లా హోటల్'. జగదాంబ 70 ఎమ్. ఎమ్. థియేటర్ కట్టిన తరువాత, ఈ ప్రాంతం అంతా వ్యాపార పరంగా అభివృద్ధి చెంది, విశాఖపట్నం అంటే, జగదాంబ సెంటరు ఆందరికీ గుర్తు వస్తుంది. అర్.టి.సి. కాంప్లెక్స్ కట్టేవరకు, విశాఖపట్నం జగదాంబ సెంటర్ వరకే వుండేది.
  • ఇందిరా గాంధీ జంతుప్రదర్శనశాల
  • ఎర్రమట్టి దిబ్బలు
  • కంబాల కొండ ఎకో పర్యాటకం పార్క్
  • జాతర శిల్పారామం
  • డా. రామానాయుడు స్టూడియోస్
  • అక్వేరియం
  • గో కార్టింగ్ (హబ్ ఫర్ యూత్)
  • రాజీవ్ గాంధీ కర్ణాటక సంగీత భాండాగారం
  • VMRDA బుద్ధవనం
  • విక్టరీ ఎట్ సి మెమోరియల్
  • హామిలిటన్ మెమోరియల్ మాసోనిక్ ఆలయం

పౌరసౌకర్యాలు[మార్చు]

'ఈస్ట్రన్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్'(ఈపీడీసీఎల్) సంస్థ పరిధిలో విశాఖపట్నం జిల్లాలోనే విద్యుత్ వాడకం ఎక్కువగా ఉంటుంది. భారీ పరిశ్రమలు, వాణిజ్య, గృహావసరాలకు అవసరమైన విద్యుత్ సరఫరాను ఈ సంస్థ సరఫరా చేయాలి. ప్రతి ఏడాది రోజువారీ పరిమితి (కోటా) 8 మిలియన్ యూనిట్ల నుంచి పది మిలియన్ యూనిట్ల వరకు ఉండేది. 2011కు ముందు సగటున రోజు వారి వినియోగం 8-10 మిలియన్ యూనిట్లు వుండగా 2011కు 11 మిలియన్ యూనిట్లకు పెరిగింది.

రవాణా సౌకర్యాలు[మార్చు]

రోడ్డు మార్గం[మార్చు]

చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలుపు 16 వ నంబరు జాతీయ రహదారి, విశాఖపట్నం-రాయపూర్ లను కలుపు 26 వ నంబరు జాతీయ రహదారి విశాఖను దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి.

విశాఖపట్నం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ చే నిర్వహించబడు ద్వారకా బస్సు స్టేషన్ కాంప్లెక్స్ నుండి ఒడిశా, ఛత్తీస్గఢ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు (చెన్నై), కర్ణాటక (బెంగళూరు) రాష్ట్రాలకు అంతరాష్ట్ర సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. దాదాపుగా రాష్ట్రం లోకి అన్ని ప్రాంతాలకు ఈ బస్సు స్టేషన్ నుండి బస్సు సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మద్దిలపాలెం,అనకాపల్లి బస్ స్టేషన్ ల నుండి కూడా సర్వీసులు నడుపబడతాయి.

విశాఖపట్నం నగరంలోని నగర బస్సులు ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి వారి అజమాయిషీలో నడుపుతున్నారు. నగరం లోని దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు సిటీబస్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉన్నాయి.విశాఖ నగరంలో సింహాచలం,గాజువాక,ఉక్కునగరం,పాత పోస్టాఫీసు,మద్దిలపాలెం,మధురవాడ,వాల్తేరు, కుర్మన్నపాలెం,అనకాపల్లి వంటి ప్రాంతాలలో సిటీ బస్సు డిపోలు ఉన్నాయి తగరపువలసలో కూడా డిపో ఏర్పాటుకు అవకాశాలు ఉన్నాయి.ఈ డిపోల నుండి సిటీ ఆర్డినరీ,మెట్రో షట్టిల్స్,మెట్రో లగ్జరీ వంటి బస్ లు సేవలు అందిస్తున్నాయి. అంతే కాకుండా నగరం నుండి విజయనగరం,శ్రీకాకుళం డిపో లకు కూడా మెట్రో లగ్జరీ సిటీ బస్ లు సేవలు అందిస్తున్నాయి.అలాగే నగరంలో ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు తగ్గించడానికి శీఘ్రవంతమైన ప్రజా రవాణా కొరకు బి.అర్.టి.ఎస్ వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది.అలాగే నగరంలో ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు తగ్గించడానికి గ్రేటర్ విశాఖ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నగరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఎన్.ఏ.డీ కూడలి వద్ద ప్లైఓవర్ బ్రిడ్జిను నిర్మిస్తున్నారు.అలాగే హనుమంతవాక కూడలి,గాజువాక కూడళ్ళ వద్ద కూడా ప్లైఓవర్ బ్రిడ్జి నిర్మాణానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తున్నారు. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి సిటీ బస్సులు మాత్రమే కాక అగ్రిగేటర్స్ అయినా ఉబెర్, ఓలా సంస్థలు, ఇతర స్థానిక ప్రైవేటు ఆపరేటర్లు నిర్వహించే క్యాబ్ సేవలు, ఆటోలు స్థానిక రవాణా కొరకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటితో పాటు మోటారు సైకిళ్ళు, కార్లు అద్దెకు ఇచ్చే సంస్థలు కూడా నగరంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

మెట్రో రైలు వ్యవస్థ[మార్చు]

నగరంలో మూడు రైలు మార్గాలలో మెట్రో రైలు వ్యవస్థ ప్రతిపాదించబడింది.

రైలు మార్గం[మార్చు]

దేశంలో నాల్గవ అత్యధిక ఆదాయం కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ ప్రధాన కేంద్రం విశాఖ పట్నంలో ఏర్పాటు చేయబడింది.

హౌరా - చెన్నై రైలు మార్గంలో విశాఖపట్నం జంక్షన్ ఒక ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. దేశంలో దాదాపు అనేక ప్రాంతాలకు ఇక్కడి నుండి ప్రయాణ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ కాకుండా దువ్వాడ, అనకాపల్లి రైల్వే స్టేషన్ లలో కూడా అనేక ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లు నిలుస్తాయి. సింహాచలం రైల్వే స్టేషన్ లో కూడా కొన్ని ఎక్ప్ ప్రెస్ రైళ్లు, పాసెంజర్ రైళ్లు నిలుస్తాయి. ఇవి కాకుండా మర్రిపాలెం, పెందుర్తి, తాడి వంటి చిన్న రైల్వే స్టేషన్లు నగరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ పై వత్తిడి తగ్గించుటకు కొన్ని రైళ్లు దువ్వాడ సింహాచలం మీదుగా మళ్లించటం జరుగుతోంది.

జోధ్ పూర్, విజయవాడ, హైదరాబాద్, ఢిల్లీ, గుంటూరు, కొల్లం, షిర్డీ, ముంబయి, కోరాపుట్, తిరుపతి, భువనేశ్వర్, గాంధీ ధామ్, కోలకతా, దీఘా, టాటా నగర్, చెన్నై, నరసాపురం, మచిలీపట్టణం, కోర్బా, నాందేడ్, కిరండూల్, పారాదీప్ నగరాలకు ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లు రాయపూర్, గుణుపూర్, కిరండూల్, కోరాపుట్, శ్రీకాకుళం రోడ్, అరకు, విజయవాడ, బరంపూర్, రాయగడ, కాకినాడ, విజయనగరం, రాజమహేంద్రవరం, పలాస, దుర్గ్ నగరాలకు పాసెంజర్ రైళ్లు విశాఖపట్నం స్టేషన్ నుండి ప్రారంభం అవుతున్నాయి.

కేంద్ర ప్రభుత్వం విశాఖపట్నం ప్రధాన కేంద్రంగా తూర్పు కోస్తా రైల్వే నుండి వాల్తేర్ డివిజన్ ని, దక్షిణ మధ్య రైల్వే లోని విజయవాడ, గుంటూరు, గుంతకల్ డివిజన్ ల కలిపి దక్షిణ కోస్తా రైల్వే ఏర్పాటు చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఇందులో భాగంగా వాల్తేరు డివిజన్ లోని ఒడిశా భాగాలూ నూతనంగా ఏర్పాటు చేయబడు రాయగడ డివిజన్ లో భాగం కానున్నాయి. 150 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ లోని మిగిలిన భాగాలు విజయవాడ డివిజన్ లో విలీనం చేసేలా సూత్ర ప్రాయంగా నిర్ణయం తీసుకోవడం జరిగింది.

వాయు మార్గం[మార్చు]

విశాఖపట్నంలో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉంది. ఇక్కడి నుంచి ఎయిర్ ఏషియా, ఎయిర్ ఇండియా, అలయన్స్ ఎయిర్, ఇండిగో, స్కూట్ స్పైస్ జెట్,సిల్క్ ఏర్వేస్, శ్రీలంక ఏర్ వేస్ వంటి విమానయాన సంస్థలు కౌలాలంపూర్ దుబాయ్, సింగపూర్,శ్రీలంక వంటి దేశాలకు అంతర్జాతీయ సర్వీస్ లు, దేశీయంగా బెంగళూరు, కోలకతా, ఢిల్లీ, హైదరాబాద్, ముంబాయి, పోర్ట్ బ్లెయిర్, విజయవాడ, చెన్నై, రాజమహేంద్రవరం, వారణాసి నగరాలకు విమాన సౌకర్యం కల్పిస్తున్నాయి. ఇక్కడనుండి కార్గో సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. అంతే కాకుండా ప్రస్తుతం ప్రయాణికుల సౌకర్యం కొరకు టెర్మినల్ భవనాన్ని విస్తరిస్తున్నారు

ఇది నౌకాదళం అధీనంలో నడిచే విమానాశ్రయం. ఇందులోనే ఐ.ఎన్.ఎస్. డేగ పేరుతో నౌకాదళానికి చెందిన విమానాలు, హెలికాప్టర్లు ప్రయాణిస్తుంటాయి. ఇది పౌరులకు నిషిద్ధ ప్రాంతం.

పెరుగుతున్న అవసరాలకు అనుగుణంగా భోగాపురంలో ఆధునిక గ్రీన్ ఫీల్డ్ ఎయిర్ పోర్ట్ ఏర్పాటుకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి.

రుషి కొండలో నగర విహంగ వీక్షణం కొరకు సెలవుదినాలలో, పర్యాటకుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే సమయాలలో హెలికాప్టర్ సౌకర్యం ఏర్పాటు చేయబడింది.

జల మార్గం[మార్చు]

ఇక్కడ సంవత్సరంలో అన్ని రోజులు నౌకలు నిలుపుదల చేయగల సహజ సిద్ద నౌకాశ్రయం కేంద్ర ప్రభుత్వ అధీనంలో లోని విశాఖపట్నం పోర్ట్ ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసింది. ఇది కాకుండా దేశం లోనే లోతైన పోర్ట్ అయిన గంగవరం పోర్ట్ ద్వారా కూడా ఎగుమతులు దిగుమతులు జరుగుతున్నాయి. స్థానిక జాలర్ల కొరకు రాష్ట్రం లోనే అతి పెద్ద ఫిషింగ్ హార్బర్ ఏర్పాటు చేయబడింది.

ఎగుమతులు,దిగుమతుల కోసం కంటైనర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ఆధ్వర్యంలో లాజిస్టిక్ పార్క్ ఏర్పాటు ఏర్పాటు చేయబడింది.

విశాఖ పోర్ట్ నుండి పోర్ట్ బ్లెయిర్ కి క్రూయిజ్ సౌకర్యం ఉంది.

పర్యాటకుల విహారం కొరకు ఫిషింగ్ హార్బర్ నుండి, రుషికొండ బీచ్ నుండి సాగరంలో బోటింగ్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.

మార్కెట్లు, బజార్లు[మార్చు]

సంప్రదాయ మార్కెట్లు[మార్చు]

  • పూర్ణా మార్కెట్ : (సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ మార్కెట్)
  • కురుపాం మార్కెట్ : మొదటి నుంచి ఈ ప్రాంతం బంగారం, వెండి వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి. విశాఖపట్నంలో మొట్ట మొదటి బంగారం, వెండి వ్యాపార కేంద్రం. కురౌపాం రాజులు,వారి పాలనా కాలంలో ఈ మార్కెట్టును కట్టించారు. ఇప్పటికీ, కురుపాం మార్కెట్టు లోనికి వెళ్ళే ద్వారం మీద వారి పేరు వుంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో దొరకని ఆయుర్వేద మూలిక వుండదు. అలగే, యజ్ఞాలు చేసే సమయంలో వేసే పూర్ణాహుతి సామాన్లు కోసం, పెళ్ళి చేసుకునే సమయంలో వేసే కర్పూరం దండలు వగైరా సామాన్లు కోసం కురుపాం మార్కెట్ కి రాక తప్పదు.
  • కాన్వెంట్ జంక్షన్ అని పిలిచే చావుల మదుం దగ్గరకి తెల్లవారు ఝామునే, లారీల మీద దేవరాపల్లి, మాడుగుల వంటి అటవీ (ఏజెన్సీ) ప్రాంతాల నుంచి, చుట్టుపక్కల కూరగాయలు పండించే రైతులు, ఇక్కడికి తెచ్చి వేలంపాట ద్వారా కూరగాయలు అమ్ముతారు. విశాఖపట్నంలోని కూరగాయల వ్యాపారులు, హోటళ్ళ వారు వీటిని పెద్ద మొత్తంలో కొనుక్కుని వెళతారు. వీరు, విశాఖ నివాసులకి స్థానికంగా వున్న బజారులలో అమ్ముకుంటారు.
  • గాజువాక : గాజువాక మెయిన్ రోడ్డుకి దగ్గరలోనే, పళ్ళ మార్కెట్ ఉంది.ఆరటి పళ్ళ గెలలు, కాలాన్ని బట్టి పండే, మామిడి, పుచ్చకాయలు వంటివి ఇక్కడ వేలంపాట ద్వారా అమ్ముతారు. ఆ పక్కనే, కణితి గ్రామానికి వెళ్ళే దారిలో, గాజువాక చుట్టుప్రక్కల గ్రామాల వారికి కావలసిన కిరాణా సరుకులు, కూరగాయలు, మాంసాహారం, చేపలు వగైరా అమ్ముతారు. ఇది ఈ చుట్టు ప్రక్కల చాలా పెద్ద మార్కెట్టు. రెండు, మూడు సార్లు పెద్ద అగ్నిప్రమాదాల పాలై, కోలుకున్న మార్కెట్టు ఇది. అక్కడికి దగ్గరలోనే వెండి, బంగారం దుకాణాలు ఎక్కువగానే ఉన్నాయి.

వినోద సౌకర్యాలు[మార్చు]

సి ఎం ఆర్ సెంట్రల్ - ఐనాక్స్ మల్టీ ప్లెక్స్ (4 స్క్రీన్ లు)

ఐనాక్స్ - వరుణ్ బీచ్ (6 స్క్రీన్ లు)

చిత్రాలయ - ఐనాక్స్ (3 స్క్రీన్ లు)

విశాఖపట్నం సెంట్రల్ - ముక్తా ఎ2 సినిమాస్ (3 స్క్రీన్ లు)

స్వచ్ఛంద సంస్థలు[మార్చు]

విశాఖపట్నంలో లైన్స్ క్లబ్ (లయన్స్ క్లబ్), రోటరీ క్లబ్, ఇన్నర్ వీల్ క్లబ్. సావిత్రిబాయి ఫూలే ట్రస్టు, గోపాల పట్నం. ప్రతిజ్ఞ ఛారిటబుల్ ట్రస్టు, ఆర్.పి.పేట, మర్రిపాలెం, ప్రేమ సమాజం వంటి అనేక స్వచ్ఛంద సంస్థలున్నాయి

సాంస్కృతిక సంస్థలు[మార్చు]

కళాభారతి

విశాఖపట్నంలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు, సంప్రదాయ కళలకు కాణాచి అయిన కళాభారతి 1991 మార్చి 3 న స్థాపించారు. వ్యవస్థాపక దినోత్సవము ప్రతీ సంవత్సరము 3 మార్చి న జరుగుతుంది. సంగీత విద్వన్మణి సుసర్ల శంకర శాస్త్రి కలలకు ప్రతీకగా పుట్టిన ఈ ఆడిటోరియాన్ని 1991 మే 11 తేదీన పిఠాపురం కాలనీలో ప్రారంభించారు. ఇక్కడ నిత్యం, వివిధ సంగీత కార్యక్రమాలు, నృత్య ప్రదర్శనలు (సంప్రదాయ, జానపద), నాటకాలు జరుగుతూ, ఆంధ్ర దేశపు ఔన్న్తత్యాన్ని తెలియ జేస్తుంటాయి. ఆగస్టు 2011 లో రజతోత్సవాలు జరుగుతాయి.

విశాఖ మ్యూజిక్ డాన్స్ అకాడమీ

ఈ సంస్థ విశాఖపట్నంలోని సంగీత (కర్ణాటక, హిందుస్థానీ), నృత్య కార్యక్రమాలకు కేంద్ర స్థానంగా ఉంది. సంగీత, నృత్య ప్రదర్శనల కార్యక్రమాలను, త్యాగరాజు ఆరాధనోత్సవాలు, మొదలైన కార్యక్రమాలు జరిస్తుంది. విశాఖపట్నంలోని సంగీతం, నృత్యం అంటే అభిమానం ఉన్నవారికి, ఈ సంస్థ వారిని నిత్యం ఆనందింపచేస్తుంది.

కళ్యాణ మండపాలు[మార్చు]

  • తి.తి.దే. కళ్యాణమండపం. ఇది ఎం.వి.పీ. (మువ్వల వాని పాలెం) కాలనీలో ఉంది.

ప్రముఖులు[మార్చు]


చిత్రమాలిక[మార్చు]

ఇవికూడా చూడండి[మార్చు]

బయటి లింకులు[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. "INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011". Press Information Bureau, Mumbai. National Informatics Centre (NIC). Archived from the original on 30 జూన్ 2015. Retrieved 7 February 2012. Cite has empty unknown parameter: |7= (help)CS1 maint: discouraged parameter (link)
  2. "Key Facts on VMR" (PDF). Visakhapatnam Urban Development Authority. pp. 44–45. Archived from the original (PDF) on 5 March 2016. Retrieved 21 December 2015. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  3. "Maps, Weather, and Airports for Vishakhapatnam, India". www.fallingrain.com. Archived from the original on 12 July 2017. Retrieved 11 July 2017. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  4. Seta, Fumihiko; Biswas, Arindam; Khare, Ajay; Sen, Joy (2016). Understanding Built Environment: Proceedings of the National Conference on Sustainable Built Environment 2015 (in ఇంగ్లీష్). Springer. p. 98. ISBN 9789811021381. Retrieved 11 July 2017. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  5. వెంకట శివరావు, దిగవల్లి (1944). కథలు-గాథలు (1 ed.). విజయవాడ: దిగవల్లి వెంకట శివరావు. pp. 127–140. Retrieved 1 December 2014. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  6. "History Of Visakhapatnam - Visakhapatnam History". www.iloveindia.com. Retrieved 2020-07-21.
  7. 7.0 7.1 Srinivasam, K. R.; Srinivasan, K. R. (1949). "VISAKHAPATNAM FROM INSCRIPTIONS". Proceedings of the Indian History Congress. 12: 145–154. ISSN 2249-1937.
  8. "విశాఖపట్నంకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది? వైజాగ్‌గా ఎలా మారింది? చరిత్ర ఏం చెబుతోంది?". BBC News తెలుగు. Retrieved 2020-08-02.
  9. "::. APPSC .:: (ANDHRA PRADESH PUBLIC SERVICE COMMISSION)". www.eenadupratibha.net. Archived from the original on 2020-07-29. Retrieved 2020-08-02.
  10. "History -Visakhapatnam District" (in ఇంగ్లీష్). Government of Andhra Pradesh India. Archived from the original on 2020-08-03. Retrieved 2020-08-02.
  11. కేతు విశ్వనాధ రెడ్డి, "కడప ఊర్ల పేర్ల ద్వితీయ నిఘంటువు" పేజీ 47, నుండి సేకరించిన వివరాలు గల పుస్తకం. ఉగ్రాణం, చంద్రశేఖరరెడ్డి (1989). నెల్లూరుజిల్లా గ్రామనామాలు భాషా సామాజిక పరిశీలన. తిరుపతి: శ్రీవేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం. p. 241. Retrieved 10 March 2015. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  12. Hatangadi, Sohan (21 Feb 2016). "Vizag's hidden history". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Times of India. Retrieved 2020-08-02.
  13. "విశాఖపట్నంకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది? వైజాగ్‌గా ఎలా మారింది? చరిత్ర ఏం చెబుతోంది?". BBC News తెలుగు. Retrieved 2020-08-02.
  14. "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 24, page 324 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. Retrieved 2020-08-02.
  15. "Visakhapatnam". India Meteorological Department. May 2011. Archived from the original on 5 April 2010. Retrieved 26 March 2010. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  16. "IMD – Temperature extremes recorded upto 2010". India Meteorological Department (Pune). Retrieved 2 July 2014. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  17. "History". Greater Visakhpatnam Municipal Corporation. Archived from the original on 6 ఏప్రిల్ 2015. Retrieved 21 May 2015. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  18. "Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation". thehindu. Retrieved 29 Nov 2005. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  19. "GVMC Profile". Vijayawada Municipal Corporation. Archived from the original on 19 మార్చి 2016. Retrieved 29 March 2016. CS1 maint: discouraged parameter (link)
  20. Jan 5, TNN /; 2020; Ist, 05:32. "Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards | Visakhapatnam News - Times of India". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-02-16.CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  21. "District Census Handbook – Visakhapatnam" (PDF). Census of India. pp. 26–27, 52. Archived (PDF) from the original on 19 November 2015. Retrieved 21 December 2015.
  22. G, Siva (25 August 2014). "Greater Visakhapatnam Municipal Corporation polls unlikely this year". The Times of India. Archived from the original on 2 September 2014. Retrieved 26 August 2015.
  23. "World's fastest growing urban areas (1)". City Mayors. Archived from the original on 25 November 2010. Retrieved 6 May 2014.
  24. "Visakhapatnam City Census 2011 data". Census 2011. Archived from the original on 25 June 2017. Retrieved 18 March 2017.
  25. "Municipalities, Municipal Corporations & UDAs" (PDF). Directorate of Town and Country Planning. Government of Andhra Pradesh. Archived (PDF) from the original on 8 August 2016. Retrieved 29 January 2016.
  26. Correspondent, Special. "Need to protect Telugu language stressed". The Hindu. Retrieved 18 May 2017.
  27. Correspondent, Special. "Telugu Tirunallu draws to a close". The Hindu. Archived from the original on 21 December 2016. Retrieved 18 May 2017.
  28. "Visakhapatnam language". Maps of India. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved 28 August 2015.
  29. "Celebration time for Tamilians". The Hindu. Retrieved 13 April 2014.
  30. Rani Devalla. "Blend of tradition and creativity". The Hindu. Retrieved 21 October 2015.
  31. Rani Devalla. "Malayalis feel at home in Vizag". The Hindu. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 18 September 2013.
  32. B.Madhugopal. "Malayalees seek direct daily train to Mangalore". The Hindu. Retrieved 8 December 2015.
  33. Rani Devalla (10 November 2014). "Sindhis make merry". The Hindu. Retrieved 7 May 2016.
  34. Sulogna Mehta. "Kannadigas make a mark by displaying their rich tradition". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 31 March 2013.
  35. Rani Devalla. "Kannadigas in celebration mode". The Times of India. Archived from the original on 27 November 2014. Retrieved 17 November 2014.
  36. "Get set to savour Odia delicacies". The Hindu. 2015-03-31. Retrieved 2017-03-12.
  37. Sulogna Mehta. "Cosmo Vizag celebrates Shivaratri". The Times of India. Archived from the original on 17 January 2018. Retrieved 28 February 2014.
  38. "1500 cultural associations of Vizag". The Hindu. Archived from the original on 6 May 2020. Retrieved 21 July 2012.
  39. "Anglo Indians: Vizag's first cosmopolitans - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 18 May 2017.
  40. "Languages in Visakhapatnam - Census 2011".
  41. "Visakhapatnam Religion Census 2011". Census2011.co.in. Archived from the original on 1 November 2016. Retrieved 2017-03-12.
  42. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)