శ్రీకాకుళం జిల్లా

శ్రీకాకుళం జిల్లా
శ్రీకాకుళం జిల్లా
ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లా
	వర్గం: ముఖలింగం వద్ద శ్రీముఖలింగం ఆలయం, శాలిహుండం సమీపంలో శిథిలమైన స్థూపం, కూర్మనాథస్వామి ఆలయం, శ్రీకూర్మం, దన్నానపేట సమీపంలోని డోల్మెన్స్, కళింగపట్నం వద్ద బౌద్ధ క్షేత్రం
	ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శ్రీకాకుళం జిల్లా స్థానం
	Interactive map of శ్రీకాకుళం జిల్లా
దేశం	భారతదేశం
రాష్ట్రం	ఆంధ్రప్రదేశ్
ప్రాంతం	ఉత్తరాంధ్ర
ప్రధాన కేంద్రం	శ్రీకాకుళం
పరిపాలనా విభాగాలు	3 రెవెన్యూ డివిజన్లు; 30 మండలాలు; 1411 గ్రామాలు; (1323 జనావాసాలు, 88 జనావాసాలు లేనివి (నిర్జన గ్రామాలు); 12 పట్టణాలు; (5 చట్టబద్ధమైన, 7 జనగణన పట్టణాలు);
ప్రభుత్వం
• లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు	శ్రీకాకుళం, విజయనగరం
• శాసనసభ నియోజకవర్గాలు	08
విస్తీర్ణం
• మొత్తం	4,591 కి.మీ2 (1,773 చ. మై)
జనాభా (2011)
• మొత్తం	21,93,286
• జనసాంద్రత	463/కి.మీ2 (1,200/చ. మై.)
• ర్యాంకు	6వ
• Urban	3,73,746
• గృహాలు	6,81,330
• మానవ లింగ నిష్పత్తి	1,015 (ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు)
భాషలు
• అధికారిక	తెలుగు
అక్షరాస్యత
• అక్షరాస్యులు	1495381
టైమ్ జోన్	UTC+5:30 (IST)
పిన్‌కోడ్	532xxx
ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్	+91–8942
Geocode	జియోకోడ్
ISO 3166 code	IN-AP
వాహన రిజిస్ట్రేషన్	AP–39 (2019 జనవరి 30 నుండి)

శ్రీకాకుళం జిల్లా, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక జిల్లా. దీని ప్రధాన కార్యాలయం శ్రీకాకుళంలో ఉంది.^[5]^[6] ఇది రాష్ట్రంలోని ఈశాన్య దిశలో ఉన్న ఆరు జిల్లాలలో ఒకటి. దీనిని గతంలో చికాకోల్ అని పిలిచేవారు. 1936 ఏప్రిల్ 1 వరకు గంజాం జిల్లాలో ఉండేది. తరువాత విశాఖపట్నం జిల్లాలో విలీనం చేయబడింది. దీనిని కళింగపట్నం అని కూడా అంటారు. ఇది నాగావళి నది ఒడ్డున ఉంది.

శ్రీకాకుళం జిల్లా లోని శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి, శ్రీకూర్మంలో కూర్మావతార మందిరం, శాలిహుండంలో పురాతన బౌద్ధారామాల శిథిలాలు, కళింగపట్నంలోని దీప స్తంభం, ముఖలింగంలోని శ్రీ ముఖలింగేశ్వర దేవాలయం, తేలినీలాపురంలోని తేలినీలాపురం పక్షి సంరక్షణా కేంద్రం ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు.

పేరు వ్యుత్పత్తి

బ్రిటిషు వారు శ్రీకాకుళం పేరును పలకలేక "చికాకోల్" అనేవారు. చికాకోల్ కు సంబంధించిన మరో కథనం ప్రకారం ఈ ప్రాంతం నైజాం ఆధిపత్యంలో ఉండే సమయంలో ఈ ఊళ్లోనే ప్రతి సంవత్సరం జమాబందీ నిర్వహిస్తూ రైతుల వద్ద నుండి పన్నులు వసూలు చేసేవారు. రైతులు తాము కట్ట వలసిన పన్ను సొమ్మును విచ్చు రూపాయల రూపంలో చిన్నచిన్న గుడ్డసంచులలో పోసి, మూటకట్టి, ఆమూటను తీసికొనివచ్చి ఖుద్దున సమర్పించేవారు. ఆ మూట లోని సొమ్ము సరిగా ఉందో లేదో చూసుకోవడానికి మూటను విప్పాలి. ఆ మూటలు చాలా ఉంటున్నందువలన, ఆ మూటల మూతికట్టు విప్పమని రైతులతో చెప్పడానికి "శిఖా ఖోల్" అనేవారు. అంటే "మూతికట్టువిప్పు" అని అర్థం. ఈమాట క్రమంగా "చికా కోల్" అయి, శ్రీకాకుళంగా స్థిరపడింది అని అంటారు. ఈ పట్టణం పేరుతోనే జిల్లా ఏర్పడింది.

జిల్లా చరిత్ర

శ్రీకాకుళం జిల్లా కళింగ ప్రధాన ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, ఇక్కడ కళింగనగరి, పితుండ, దంతపురం వంటి చారిత్రక రాజధానులు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

ఈ జిల్లా తొలిగా విశాఖపట్నం జిల్లానుండి ఏర్పడినందున, ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్రే దీనికి ఆధారం. ఒకప్పుడు ఇది బౌద్ధమతానికి ముఖ్యస్థానంగా వర్ధిల్లింది. శాలిహుండం, దంతపురి, జగతిమెట్ వంటి బౌద్ధారామాలు ఇక్కడ కనుగొన్నారు. తరువాత ఇది కళింగ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. గాంగేయులు ఈ ప్రాంతాన్ని 6 నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు, 800 సంవత్సరాలు పాలించారు. వజ్రహస్తుడు కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ ముఖలింగం ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. మహమ్మదీయుల పాలన కాలంలో షేర్ మహమ్మద్ ఖాన్ శ్రీకాకుళంలో జామియా మసీదు నిర్మించాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో నక్సలైటు (మావోయిస్టు పార్టీ) ఉద్యమం శ్రీకాకుళం జిల్లాలోనే ప్రారంభమయింది.

ఉమ్మడి జిల్లా పరిధి

విశాఖపట్నం జిల్లాలో భాగంగా ఉండే ఈ జిల్లా 1950 ఆగస్టు 15న ప్రత్యేక జిల్లాగా అవతరించింది. 1969లో ఈ జిల్లానుండి సాలూరు తాలూకాలోని 63 గ్రామాలు, బొబ్బిలి తాలూకాలోని 44 గ్రామాలను విశాఖపట్నం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పరచిన గజపతి నగరం తాలూకాకు బదలాయించారు. మళ్ళీ 1979 మేలో కొత్తగా విజయనగరం జిల్లాను ఏర్పరచినపుడు సాలూరు, బొబ్బిలి, పార్వతీపురం, చీపురుపల్లి తాలూకాలను కొత్తజిల్లాలో విభాగాలుగా చేశారు. జిల్లా వైశాల్యం 5837 చ.కి.మీ, జిల్లా జనాభా 26,99,471. జిల్లాను శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను, టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను, పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజింపబడింది. జిల్లాలో మొత్తం 38 మండలాలు, 1865 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉండేయి.^[7] ఒక నగరం, 5 పట్టణాలు ఉండేయి.^[8]

ఉమ్మడి జిల్లా జనాభా గణాంకాలు

శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)^[9]
జనగణన సంవత్సరం	మొత్తం జనాభా	పురుషులు	స్త్రీలు
1901	1,060,467	510,872	549,595
1911	1,101,199	524,882	576,317
1921	1,123,461	536,648	586,813
1931	1,222,767	588,375	634,392
1941	1,333,341	647,525	685,816
1951	1,405,792	681,754	724,038
1961	1,555,369	759,918	795,451
1971	1,769,968	870,829	899,139
1981	1,959,352	968,585	990,767
1991	2,321,126	1,153,819	1,167,307
2001	2,537,593	1,260,020	1,277,573
2011	2,703,114	1,341,738	1,361,376

2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం 27,03,114, అందులో పురుషులు 1,341,738 కాగా, మహిళలు 1,361,376. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, శ్రీకాకుళం జనాభా 2,537,593, అందులో పురుషులు 12,60,020, స్త్రీలు 12,77,573. 2001 జనాభాతో పోలిస్తే జనాభాలో 6.52 శాతం మార్పు ఉంది. భారతదేశం మునుపటి 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, శ్రీకాకుళం జిల్లా 1991తో పోల్చితే దాని జనాభాలో 9.33 శాతం పెరిగింది.^[10]

2001-2011 దశకంలో జనాభా వృద్ధి రేటు: 6.52% (మొత్తం రాష్ట్రం వృద్ధి రేటు 14.44%)
జనసాంద్రత: చ.కి.మీ.కు 463 మంది (రాష్ట్రం జనసాంద్రత 308)
అక్షరాస్యులు మగవారిలో 8,57,824 (71.61%), ఆడువారిలో 6,37,557 (52.08%)
పట్టణ ప్రాంతాల జనాభా 4,36,703 లేదా 16.16% (రాష్ట్రం మొత్తంలో పట్టణ జనాభా 27.35%)
శ్రామికులు: 48.6% (ఇందులో 78% వ్యవసాయం, 15% సేవల రంగం)

శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా కేటగిరీల ప్రకారం - 2011 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం^[11]
కేటగిరీ	మగ	ఆడ	మొత్తం	%మగ	%ఆడ
అందరు	13,41,738	13,61,376	27,03,114	49.64%	50.36%
ఎస్సీ	113730	115879	229609	9.02%	9.07%
ఎస్టీ	75284	75965	151249	5.97%	5.94%
మైనారిటీస్	21706	23641	44223	1.73%	1.88%

2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో భౌగోళిక మార్పులు

2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ ముందు జిల్లాలో 38 మండలాలు ఉండేవి. 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ జిల్లాలో ఉన్న 38 మండలాల నుండి కొత్తగా ఏర్పడిన పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో 4 మండలాలు, విజయనగరం జిల్లాలో 4 మండలాలు విలీనమయ్యాయి.^[12] పర్యవసానంగా, పాలకొండ, పార్వతీపురం పట్టణాలు పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో చేరగా, రాజాం పట్టణం విజయనగరం జిల్లాలో చేరింది. పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడిన పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో భాగమైంది

పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో చేరిన మండలాలు

విజయనగరం జిల్లాలో చేరిన మండలాలు

2022 పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత పాలనా విభాగాలు

రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు

పాత రెవెన్యూ డివిజన్లు అయిన శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను 13 మండలాలతో టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను 9 మండలాలతో ఏర్పడినవి. కొత్తగా ఏర్పడిన పలాస రెవెన్యూ డివిజను 8 మండలాలతో ఏర్పడింది.^[13]

2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం తరువాత మార్పులు

2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణం పలాస రెవెన్యూ డివిజనులో ఉన్న నందిగం మండలం టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజనులో విలీనమైంది. దానితో శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను 13 (ఏమీ మార్పులేదు) మండలాలతో, టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను 10 మండలాలతో, పలాస రెవెన్యూ డివిజను 7 మండలాలతో ఏర్పడినవి.^[13]

2025 డిసెంబరు 30 నాటికి రెవెన్యూ డివిజన్లులోని మండలాల స్థితి ఈ దిగువ వివరింపబడిన ప్రకారం ఉంది. జిల్లాలోని మొత్తం మండలాల సంఖ్య, గ్రామాల సంఖ్యలో ఎటువంటి మార్పులు లేవు.

ఈ జిల్లాలో 30 మండలాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 1411 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 88 నిర్జన గ్రామాలు. జిల్లా మొత్తం జనాభా 21,93,286 వారిలో పురుషులు 10,86,184 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 11,07,102 మంది ఉన్నారు. ^[12]

జిల్లా లోని మండలాలు, గ్రామాలు , జనాభా గణాంకాలు
వ.సంఖ్య	రెవెన్యూ డివిజను	మండలం	మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు	నిర్జన గ్రామాలు	నిర్జన గ్రామాలు పోను	పురుషులు	స్త్రీలు	మండల జనాభా (2011
1	శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను	ఆముదాలవలస	38	2	36	39,799	44,294.	84,093
2		ఎచ్చెర్ల	30	4	26	44,660	43,187	87,847
3		గంగువారి సిగడాం	43	1	42	29,111	28,432	57,543
4		గార	25	1	24	39,729	39,888	79,617
5		జలుమూరు	54	1	53	29,413	30,186	59,599
6		నరసన్నపేట	45	2	43	37,993	39,328	77,321
7		పొందూరు	37	0	37	37,197	36,693	73,890
8		పోలాకి	42	0	42	32,880	32,742	65,622
9		బూర్జ	64	6	58	21,576	22,581	44,157
10		రణస్థలం	55	1	54	43,787	42,085	85,872
11		లావేరు	42	1	41	34,886	33,735	68,621
12		శ్రీకాకుళం	25	0	25	109,713	110,619	2,20,332
13		సరుబుజ్జిలి	47	7	40	16,563	16,691	33,254
మొత్తం A			547	26	521	5,17,307	5,20,461	10,37,768
1	టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను	కొత్తూరు	36	2	34	33,532	33,561	67,093
2		కోటబొమ్మాళి	43	0	43	37,760	36,958	74,718
3		టెక్కలి	52	4	48	36,206	37,787	73,993
4		పాతపట్నం	49	8	41	31,896	32,743	64,639
5		మెళియాపుట్టి	70	5	65	25,911	26,826	52,737
6		లక్ష్మీనర్సుపేట	48	8	40	14,638	14,469	29,107
7		సారవకోట	43	2	41	25,871	26,372	52,243
8		సంతబొమ్మాళి	39	0	39	35,284	35,277	70,561
9		హిరమండలం	39	4	35	24,967	25,051	50,018
10		నందిగం	112	11	101	28,032	28,411	56,443
మొత్తం B			531	44	487	2,94,097	2,97,455	5,91,552
1	పలాస రెవెన్యూ డివిజను	ఇచ్ఛాపురం	24	0	24	42,958	46,007	88,965
2		కవిటి	21	0	21	36,365	39,609	75,974
3		కంచిలి	58	7	51	32,916	33,741	66,657
4		పలాస	54	3	51	47,915	49,636	97,551
5		మందస	83	8	75	40,252	42,447	82,699
6		వజ్రపుకొత్తూరు	59	0	59	36,213	36,999	73,212
7		సోంపేట	34	0	34	38,161	40,747	78,908
మొత్తం C			333	18	315	2,74,780	2,89,186	5,63,966
మొత్తం (A+B+C)			1411	88	1323	10,86,184	11,07,102	21,93,286

నగరాలు, పట్టణాలు

నగరాలు: శ్రీకాకుళం
పట్టణాలు: ఆమదాలవలస, ఇచ్ఛాపురం, పలాస కాశీబుగ్గ

నియోజక వర్గాలు

లోక్‌సభ నియోజకవర్గం

శ్రీకాకుళం
విజయనగరం (పాక్షికం), మిగతా భాగం విజయనగరం జిల్లాలో ఉంది.

శాసనసభ నియోజకవర్గాలు

భౌగోళిక స్వరూపం

జిల్లాకు ఉత్తరాన పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, ఒడిశా రాష్ట్రం, తూర్పున ఒడిశా గజపతి జిల్లా, బంగాళాఖాతం,, దక్షిణాన బంగాళాఖాతం, పశ్చిమాన విజయనగరం జిల్లా, ఉన్నాయి. జిల్లాకు కొంత భాగం హద్దులుగా కందివలస గెడ్, వంశధార, బహుదా నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 4,591 చ.కి.మీ.^[12] జిల్లాకు 193 కి.మీ. సముద్ర తీరం ఉంది. తూర్పు కనుమలు ఈశాన్యం నుండి కొంతభాగం విస్తరించి ఉన్నాయి.

నదులు

నాగావళి, వంశధార, మహేంద్ర తనయ, చంపావతి, బహుదా, కుంభికోటగడ్ ఇవి జిల్లాలలో ముఖ్యమైన నదులు. ఇవి తూర్పు కనుమలలో పుట్టి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తున్నాయి.

వాతావరణం

సంవత్సరంలో ఎక్కువకాలం వాతావరణం తేమగా ఉంటుంది. నైఋతి ఋతుపవనాలు జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు, ఈశాన్య ఋతుపవనాలు అక్టోబరు -నవంబరు మాసాలలోను వర్షాలు కురిపిస్తాయి. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు పొడిగాను, చల్లగాను ఉంటుంది. సంవత్సరం సగటు వర్షపాతం 1162 మి.మీ. (2004-2005 సం.లో వర్షపాతం 937.6 మి.మీ.)

శ్రీకాకుళం పట్నం, జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాలు పచ్చికబయల్లు, అడవులు, సశ్యస్యామలమైన పంట పొలాలతో ఎప్పుడూ చల్లగా ఉంటుంది. వేసవి కాలంలో ఊటీని పోలి ఉంటుంది. ఈ జిల్లాలో వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

సస్య సంపద

జిల్లాలోని అడవుల సాంద్రత, వృక్ష జాతులు ప్రాంతాన్ని బట్టి వైవిధ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ప్రధానంగా ఇక్కడి అడవులను రెండు రకాలుగా చెప్పవచ్చును.

దక్షిణ భారత తేమ ఆకురాల్చే అడవులు - మిశ్రమ అడవులు, మద్ది అడవులు, పర్వత సవాన్నా భూములు.
దక్షిణ భారత సతత హరిత అడవులు ^[14]

జంతు సంపద

జిల్లాలో మాంసాహార మృగాలలో పులి దాదాపు అంతరించింది. చిరుత పులి, హైనా (దుమ్ములగొండి), తోడేలు వంటి జంతువులు అరుదుగా అడవుల్లో కనిపిస్తుంటాయి. గుంటనక్క, అడవిపిల్లులు, కుక్కలు జిల్లాలో కనిపించే ఇతర మాంసాహార జంతువులు. శాకాహార జంతువులలో ఎక్కువుగా మచ్చల దుప్పి (చితాల్), అడవి గొర్రెలు, ఎలుగుబంట్లు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. పక్షి జాతులలో - నెమళ్ళు, కౌజులు, పావురాలు, చిలకలు, మైనా కౌజుపిట్టలు, బాతులు, పావురాలు వంటివి అధికంగా ఉన్నాయి.

రవాణా వ్వవస్థ

ఉమ్మడి జిల్లాలో రాష్ట్ర రహదారుల నిడివి 959 km (596 mi).^[15] జిల్లా కేంద్రమైన శ్రీకాకుళానికి 10 కి.మీ దూరంలో శ్రీకాకుళం రోడ్డు రైల్వే స్టేషను ఉంది. జిల్లాలోని ఇతర ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లు ఆమదాలవలస, పలాస, నౌపాడ, సోంపేటలో ఉన్నాయి. జిల్లాకు సమీప విమానాశ్రయం విశాఖపట్నం జిల్లాలోని విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం.

విద్యాసంస్థలు

రాజీవ్ గాంధీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ శ్రీకాకుళం (రిమ్స్)
రాజీవ్ గాంధీ వైజ్ఞానిక విశ్వవిద్యాలయం, శ్రీకాకుళం
గ్రేట్ ఈస్టర్న్ మెడికల్ స్కూల్, శ్రీకాకుళం
అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం - ఎచ్చెర్ల
ఐఐటి ఎచ్చెర్ల

ఉమ్మడి జిల్లా ఆర్ధిక స్థితి గతులు

వ్యవసాయం

జిల్లాలో ముఖ్య పంటలు- వరి, రాగులు, పెసలు, మినుములు, ఉలవలు, చెరకు, జనుం, వేరుశనగ, నువ్వులు, మిరప, పసుపు, నీరుల్లి. ^{[మూలాలు అవసరం]}

నీటివనరులు

శ్రీకాకుళం జిల్లాలో బాహుద, ఉత్తర మహేంద్ర, తనయ, బెంజిగడ్డ, వరహాలు గడ్డ, వంశధార, నాగావళి, పెద్దగడ్డ, కందివలస అనే 9 నదులు ఉన్నాయి. వీటిలో నాగావళి, వంశధార, మహేంద్ర తనయ ముఖ్యమైన నదులు. జిల్లాలో ఈశాన్య ఋతుపవనాల ద్వారా 26.47%, నైఋతి ఋతుపవనాల ద్వారా 62.61% వర్షాలు లభిస్తాయి. మూడు ముఖ్య నదుల ద్వారా జరుగుతున్న నీటి వినియోగం: నాగావళి 371 మి.క్యూ.మీ. (మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు) (36%), వంశధార 121 మి.క్యూ.మీ. (12%), మహేంద్ర తనయ 81 మి.క్యూ.మీ. (8%), చిన్న చెరువులు 140 మి.క్యూ.మీ. (14%), భూగర్భ జలాలు 300 మి.క్యూ.మీ. (30%). మొత్తం 1,013 మి.క్యూ.మీ. రాష్ట్రంలో రెండు ప్రధాన జలాశయాలు సుమారు 140 మి.క్యూ.మీ. నీటిని వ్యవసాయ నిమిత్తం సమకూరుస్తున్నాయి. అవకాశం ఉన్న నీటిలో 91% (5,763 మి.క్యూ.మీ.) బంగాళాఖాతంలోకి వృధాగా పోతున్నదని అంచనా. 9% నీరు మాత్రమే భూగర్భంలోకి ఇంకుతుంది.

జిల్లాలో 3.3 లక్షల (0.33 మిలియన్) హెక్టేరులు భూమి సాగులో ఉంది. అందులో 1.9 లక్షల హెక్టేరులకు సాగునీటి వసతి ఉంది. కాలువల ద్వారా 91,946 హెక్టేరులు, చెరువుల ద్వారా 80,123 హెక్టేరులు, బోరు బావుల ద్వారా 6,923 హెక్టేరులు, ఇతర బావుల ద్వారా 8,866 హెక్టేరులు, ఇతర వనరుల ద్వారా 5,316 హెక్టేరులు భూమికి సాగునీరు లభిస్తుంది.

అనిశ్చితమైన వర్షపాతం జిల్లాలో ప్రధాన సమస్య. చాలా సంవత్సరాలు అనావృష్టి సంవత్సరాలుగా పరిగణింపబడుతున్నాయి. అలాగే త్రాగు నీటి సమస్య కూడా తీవ్రంగానే ఉంది. ఫ్లోరోసిస్ సమస్య కూడా కొన్నిచోట్ల ఉంది. నీటి వనరులను పరిరక్షించే విధానాలు లేకపోవడం, ఏజెన్సీ ప్రాంతంలోని "పోడు" వ్యవసాయం ఇందుకు ముఖ్యమైన కారణాలు. జిల్లాలో ఎక్కువ భాగం నేల ఉపరితలం గట్టిగా ఉన్నందున నీరు ఇంకే అవకాశం తక్కువ. అందుకు తోడు అధిక భూభాగం వాలుగా ఉన్నది గనుక నీరు నిలవదు. వరి, చెరకు పంటలకు ఎక్కువ నీటిని వాడుతారు.

జిల్లాలో ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టులు: నారాయణపురం డాం (మద్దివలస రిజర్వాయిర్, నాగావళి), గొట్టా బారేజి (వంశధార), కళింగాంధ్ర ప్రాజెక్టు (మహేంద్ర తనయ) మచిలేశం, కళింగపట్నం, నువ్వలరేవు, భావనపాడు, బారువలు ముఖ్యమైన మత్స్య పరిశ్రమ కేంద్రాలు.

పరిశ్రమలు

జిల్లాలో ముఖ్యపరిశ్రమలు: చక్కెర, నూనె, జీడిపప్పు, జనపనార, పేపర మిల్లు కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. మాంగనీసు, గ్రాఫైటు, సున్నపు రాయి, మైకా, గ్రానైట్, జిల్లా తీరప్రాంతంలోని ఇసుకలో మోనజైట్, ఇతర ఖనిజాలు సమృద్ధిగా దొరుకుతాయి. పైడిభీమవరం, రాజాం, మడపాం, ఆమదాలవలస, సంకిలి పట్టణాలలో పరిశ్రమలు విస్తరిస్తున్నాయి. ^{[మూలాలు అవసరం]}

సంస్కృతి

ప్రధాన భాష తెలుగు. అయితే, ఒడిశా రాష్ట్రానికి సరిహద్దు కావడంచేత ఒడియా భాషను కొంతమంది అర్థం చేసుకోగలరు, మాట్లాడగలరు.

పర్యాటకం

శ్రీ ఉత్తరేశ్వరస్వామి దేవాలయం, బలగ ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో రెండు కోట్లమంది పైచిలుకు, 2016లో కోటీ అరవైలక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.^[16] పర్యాటకుల సంఖ్య విషయంలో 2017లో శ్రీకాకుళం జిల్లా రాష్ట్రంలో చిత్తూరు జిల్లా తర్వాత రెండవ స్థానం పొందింది.

శ్రీకాకుళం: శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి, కోటేశ్వరస్వామి ఆలయం (గుడివీధి), సంతోషిమాత ఆలయం (పాతశ్రీకాకుళం), వెంకటేశ్వరఆలయం (గుజరాతీపేట), కోదండ రామస్వామి ఆలయం, జమియా మసీదు ముఖ్యమైన ప్రార్థనా స్థలాలు.
శ్రీకూర్మం: శ్రీకాకుళం నగరానికి 15 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న శ్రీకూర్మం దేశంలో బహుశా ఒకే ఒక కూర్మావతార మందిరం. విశిష్టమైన శిల్పకళ కలిగిన ఈ మందిరంలో లభించిన శాసనాలు చారిత్రికంగా కూడా ఎంతో ముఖ్యమైనవి. ఇక్కడ డోలోత్సవం ప్రధాన ఉత్సవం.
శాలిహుండం: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 18 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ పురావస్తుశాఖ త్రవ్వకాలలో పురాతన బౌద్ధారామాల శిథిలాలు బయటపడ్డాయి.
శ్రీ ముఖలింగేశ్వర దేవాలయం, ముఖలింగం
కళింగపట్నం దీప స్తంభం, కళింగపట్నం
కవిటి: సోంపేట, ఇచ్ఛాపురాల మధ్య ఉన్న కవిటిని 'ఉద్దానం' (ఉద్యానవనం) అని కూడా అంటారు. కొబ్బరి, జీడిమామిడి, పనస వంటి తోటలతో ఇది రమణీయంగా ఉండే ప్రదేశం. శ్రీకాకుళానికి 130 కి.మీ. దూరం. ఇక్కడ చింతామణి అమ్మవారి, శ్రీ సీతారామ స్వామి ఆలయం ఉన్నాయి.
బారువ: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 109 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ మహేంద్ర తనయ నది సముద్రంలో కలుస్తుంది, ఇక్కడ కోటిలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, జనార్దన స్వామి ఆలయం ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు ఇది ముఖ్యమైన ఓడరేవు. ఇది కొబ్బరి తోటలకు, కొబ్బరి పీచు పరిశ్రమకు కేంద్రం.
తేలినీలాపురం పక్షి సంరక్షణా కేంద్రం, తేలినీలాపురం: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 60 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ ఒక సంరక్షిత పక్షి ఆవాస కేంద్రం. సైబీరియా నుండి శీతకాలంలో పెలికన్ పక్షులు ఇక్కడికి వలస వస్తాయి.
దంతపురి: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 22 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. దీనిని బౌద్ధ జ్ఞానదంతపురి అని కూడా అంటారు. సా.శ.పూ.261లో అశోకుని కళింగ యుద్ధం తరువాత ఇది కళింగరాజులకు ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉంది. ఇక్కడ పురావస్తు శాఖవారి త్రవ్వకాలలో అనేక పురాతన వస్తువులు లభించాయి.
పొందూరు: ప్రఖ్యాతి గాంచిన పొందూరు ఖద్దరు తయారయ్యేది జిల్లాలోని పొందూరు లోనే. ఇది జిల్లా కేంద్రానికి 21 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
కొరసవాడ: ప్రఖ్యాతి గాంచిన మంచు తాతాయ్య చెనెత వస్త్రములు తయారయ్యేది జిల్లాలోని కొరసవాడ లోనే. ఇది శ్రీకాకుళానికి 55 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
మందస: సోంపేటకు 26 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మహేంద్రగిరి కొండ దిగువున ఉన్న ఈ వూరిలో 700 సంవత్సరాల పురాతన వాసుదేవ ఆలయం ఉంది. ఇక్కడి కోట దక్షిణ భారతదేశంలోనే ఎత్తైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
రావివలస - ఎండలమల్లన్న దేవాలయం
పాతపట్నం - నీలమణి అమ్మవారు దేవాలయం

ప్రముఖులు

సాహితీవేత్తలు

గిడుగు రామమూర్తి పంతులు - వ్యావహారిక భాష వాడకాన్ని ఉద్యమ స్ఫూర్తితో అమలుపరచిన వైతాళికుడు
గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ - కవి, స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు
కాళీపట్నం రామారావు - కథా రచయిత
దీర్ఘాసి విజయభాస్కర్ - నాటక రచయిత, కవి, కథకులు, (కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత)
రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి (రావిశాస్త్రి)-రచయిత, సాహితీ వేత్త
గెడ్డాపు సత్యం - పద్యకవి, సాహితీ వేత్త, ఆధ్యాత్మిక వేత్త.
పింగళి నాగేంద్రరావు (రచయిత)
వడ్రంగి రామారావు (భావశ్రీ)- రచయిత, సాహితీవేత్త
అట్టాడ అప్పలనాయుడు - రచయిత
బలివాడ కాంతారావు - నవలా రచయిత
ఛాయరాజ్ - రచయిత, సాహితీ పరిశోధకుడు
మావుడూరు వెంకట సత్య శ్రీరామమూర్తి - రచయిత, సాహితీవేత్త
దూసి ధర్మారావు - రచయిత, సాహితీకారుడు.

కళాకారులు

చట్టి పూర్ణయ్య పంతులు - నాటక రంగానికి ఎనలేని సేవ చేశాడు
యడ్ల గోపాలరావు - రంగస్థల కళాకారుడు
దూసి బెనర్జీ భాగవతార్ - హరికథకుడు
లోకనాథం నందికేశ్వరరావు - మిమిక్రీ కళాకారుడు
శ్రీపాద పినాకపాణి - సంగీతకారుడు
వడ్డాది పాపయ్య - చిత్రకారుడు
జి.ఆనంద్ - (గాయకుడు)
జె.వి.సోమయాజులు (తెలుగు చలనచిత్ర నటుడు)
గజల్ శ్రీనివాస్
మిమిక్రీ శ్రీనివాస్
శరత్ బాబు (చలనచిత్ర నటులు)
షకలక శంకర్ (జబర్దస్త్ ఫేమ్)
రావి కొండలరావు
ఎస్. ఎస్. పట్నాయక్ (తెలుగు చలనచిత్ర రచయిత, దర్శకులు, నటులు)

క్రీడాకారులు

కరణం మల్లీశ్వరి - ఒలింపిక్ విజేత
పూజారి శైలజ - క్రీడాకారిణి
నీలంశెట్టి లక్ష్మి - క్రీడాకారిణి

స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు

వీర గున్నమ్మ - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
చౌదరి సత్యనారాయణ - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
గౌతు లచ్చన్న - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు,

ఇవి కూడా చూడండి

శ్రీకాకుళం జిల్లా శాసనసభా నియోజకవర్గాలు - 2007 పునర్వ్యవస్థీకరణ

మూలాలు

↑ "Government at doorstep: Andhra Pradesh to have 26 new districts". Deccan Chronicle (in ఇంగ్లీష్). 2022-01-26. Retrieved 2022-04-21.^{[permanent dead link]}
↑ "District Census Hand Book – Srikakulam" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India.
↑ "District Census Hand Book – Srikakulam" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India. Retrieved 14 June 2019.
↑ "New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched". The New Indian Express. Vijayawada. 31 January 2019. Archived from the original on 3 February 2019. Retrieved 9 June 2019.
↑ "Srikakulam | Andhra Pradesh | DISTRICTS OF INDIA". districts.nic.in. Retrieved 11 May 2019.
↑ "Population of AP districts(2011)" (PDF). ap.gov.in. p. 14. Archived from the original (PDF) on 12 November 2013. Retrieved 25 May 2014.
↑ "రెవెన్యూ గ్రామాలు | శ్రీకాకుళం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం | భారతదేశం". శ్రీకాకుళం జిల్లా. 2021-06-28. Archived from the original on 2021-06-28. Retrieved 2022-04-08.
↑ "Demography | District Srikakulam, Government of Andhra Pradesh | India". Retrieved 2022-06-23.
↑ Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh (2011). "Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh". Archive.org (in ఇంగ్లీష్). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 2026-03-02.
↑ "Srikakulam District Population Census 2011-2022, Andhra Pradesh literacy sex ratio and density". www.census2011.co.in. Retrieved 2022-04-07.
↑ "Srikakulam District Population Religion - Andhra Pradesh, Srikakulam Literacy, Sex Ratio - Census India". www.censusindia.co.in. Archived from the original on 2022-10-14. Retrieved 2022-04-07.
1 2 3 "AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?". Sakshi. 2022-04-03. Retrieved 2022-04-03.
1 2 "New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh". Sakshi Post. 2022-04-03. Archived from the original on 2022-06-01. Retrieved 2022-04-07.
↑ "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 2012-02-01. Retrieved 2009-06-25.
↑ "Existing State Highways" (PDF). Andhra Pradesh Road Development Corporation. Government of Andhra Pradesh. p. 1. Archived from the original (PDF) on 20 September 2018. Retrieved 11 May 2019.
↑ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)

బయటి లింకులు

[1] "Government at doorstep: Andhra Pradesh to have 26 new districts". Deccan Chronicle (in ఇంగ్లీష్). 2022-01-26. Retrieved 2022-04-21.^{[permanent dead link]}

[demographics-2] "District Census Hand Book – Srikakulam" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India.

[census-3] "District Census Hand Book – Srikakulam" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India. Retrieved 14 June 2019.

[4] "New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched". The New Indian Express. Vijayawada. 31 January 2019. Archived from the original on 3 February 2019. Retrieved 9 June 2019.

[district-5] "Srikakulam | Andhra Pradesh | DISTRICTS OF INDIA". districts.nic.in. Retrieved 11 May 2019.

[6] "Population of AP districts(2011)" (PDF). ap.gov.in. p. 14. Archived from the original (PDF) on 12 November 2013. Retrieved 25 May 2014.

[7] "రెవెన్యూ గ్రామాలు | శ్రీకాకుళం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం | భారతదేశం". శ్రీకాకుళం జిల్లా. 2021-06-28. Archived from the original on 2021-06-28. Retrieved 2022-04-08.

[8] "Demography | District Srikakulam, Government of Andhra Pradesh | India". Retrieved 2022-06-23.

[APDecadalPop2011-9] Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh (2011). "Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh". Archive.org (in ఇంగ్లీష్). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 2026-03-02.

[10] "Srikakulam District Population Census 2011-2022, Andhra Pradesh literacy sex ratio and density". www.census2011.co.in. Retrieved 2022-04-07.

[11] "Srikakulam District Population Religion - Andhra Pradesh, Srikakulam Literacy, Sex Ratio - Census India". www.censusindia.co.in. Archived from the original on 2022-10-14. Retrieved 2022-04-07.

[sakshi-1-12] 1 2 3 "AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?". Sakshi. 2022-04-03. Retrieved 2022-04-03.

[:0-13] 1 2 "New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh". Sakshi Post. 2022-04-03. Archived from the original on 2022-06-01. Retrieved 2022-04-07.

[14] "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 2012-02-01. Retrieved 2009-06-25.

[15] "Existing State Highways" (PDF). Andhra Pradesh Road Development Corporation. Government of Andhra Pradesh. p. 1. Archived from the original (PDF) on 20 September 2018. Retrieved 11 May 2019.

[16] ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

v t e శ్రీకాకుళం జిల్లా
పట్టణాలు	ఆముదాలవలస · ఇచ్ఛాపురం · పలాస కాశీబుగ్గ · శ్రీకాకుళం
ప్రముఖ దేవాలయాలు	అరసవిల్లి శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామి దేవస్థానం · శ్రీ కూర్మనాథస్వామి దేవస్థానం · శ్రీ ముఖలింగేశ్వర దేవాలయం
పర్యాటక ప్రదేశాలు	తెలినీలాపురం · దంతపురి · శాలిహుండం
ప్రాజెక్టులు	వంశధార ప్రాజెక్టు
నదులు	చంపావతి నది · నాగావళి · బహుదా · మహేంద్ర తనయ · వంశధార
లోకసభ నియోజకవర్గాలు	శ్రీకాకుళం · విజయనగరం (పాక్షికం)
శాసనసభ నియోజకవర్గాలు	ఆమదాలవలస • ఇచ్ఛాపురం • ఎచ్చెర్ల • టెక్కలి • నరసన్నపేట • పలాస • పాతపట్నం • శ్రీకాకుళం

v t e ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం
ఆంధ్రప్రదేశ్ విషయాలు · ఒంగోలు పశువులు · చరిత్ర · రాజకీయాలు · తెలుగు ప్రజలు · ప్రభుత్వం
రాజధాని	అమరావతి
జిల్లాలు	అనంతపురం జిల్లా · అనకాపల్లి జిల్లా · అన్నమయ్య జిల్లా · అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా · ఎన్టీఆర్ జిల్లా · ఏలూరు జిల్లా · కర్నూలు జిల్లా · కాకినాడ జిల్లా · కృష్ణా జిల్లా · కోనసీమ జిల్లా · గుంటూరు జిల్లా · చిత్తూరు జిల్లా · తిరుపతి జిల్లా · తూర్పు గోదావరి జిల్లా · నంద్యాల జిల్లా · పల్నాడు జిల్లా · పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా · పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా · పోలవరం జిల్లా · ప్రకాశం జిల్లా · బాపట్ల జిల్లా · మార్కాపురం జిల్లా · విజయనగరం జిల్లా · విశాఖపట్నం జిల్లా · వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా · శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా · శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా · శ్రీకాకుళం జిల్లా
నగరాలు	అనంతపురం · ఏలూరు · ఒంగోలు · కడప · కర్నూలు · కాకినాడ · గుంటూరు · చిత్తూరు · తిరుపతి · నెల్లూరు · మచిలీపట్నం · రాజమహేంద్రవరం · విజయనగరం · విజయవాడ · విశాఖపట్నం · శ్రీకాకుళం (గమనిక: నగర పాలకసంస్థ హోదా ఉన్నవి)