మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం
| మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం | |
|---|---|
 | |
  Location within Madhya Pradesh | |
| Religion | |
| Affiliation | Hinduism |
| Location | |
| Location | ఉజ్జయిని |
| State | మధ్యప్రదేశ్ |
| Country | భారత దేశము |
| Website | |
| mahakaleshwar.nic.in | |
మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం శివుడికి అంకితమైన ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఈ జ్యోతిర్లింగాలు శివుడికి అత్యంత పవిత్రమైన నివాసాలుగా భావిస్తారు. ఇది భారతదేశంలోని మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రాచీన నగరం ఉజ్జయిని నగరంలో ఉంది. ఈ ఆలయం పవిత్రమైన షిప్రా నది ఒడ్డున ఉంది. ఇక్కడ ప్రధాన దైవమైన శివుడిని లింగం రూపంలో స్వయంభూగా కొలుస్తారు; ఇతర విగ్రహాలు, లింగాలకు మంత్ర-శక్తితో ప్రతిష్ఠించాల్సి ఉండగా, ఇది తన లోపల నుండే శక్తి (శక్తి) ప్రవాహాలను పొందుతుంది. మధ్య ప్రదేశ్ లోని రెండు జ్యోతిర్లింగాలు ఉన్నాయి; రెండవది, ఓంకారేశ్వర జ్యోతిర్లింగం, మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం నకు సుమారు 140 కి.మీ. దక్షిణంగా ఉంది.
ఆలయ ఉపాలయాలు
[మార్చు]
మహాకాళేశ్వర విగ్రహం దక్షిణామూర్తి, అంటే ఇది దక్షిణ దిశగా ఉంటుంది.[1] ఇది 12 జ్యోతిర్లింగలలో మహాకాళేశ్వరంలో మాత్రమే కనిపించే ఒక ప్రత్యేక లక్షణం; దీనిని తాంత్రిక్ శివ్నేత్ర సంప్రదాయం పాటిస్తుంది. మహాకాల్ ఆలయం పైభాగంలోని గర్భగుడిలో ఓంకారేశ్వర్ మహాదేవ్జీ విగ్రహం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. గర్భగుడికి పశ్చిమ, ఉత్తర, తూర్పు దిశలలో వరుసగా గణేశుడు, పార్వతి, కార్తికేయుడు విగ్రహాలు ఉన్నాయి. దక్షిణ దిశలో శివుడి వాహనమైన నంది విగ్రహం ఉంది. మూడవ అంతస్తులో ఉన్న నాగచంద్రేశ్వర విగ్రహం నాగ పంచమి రోజున మాత్రమే దర్శనం కోసం తెరిచి ఉంటుంది. ఈ ఆలయానికి ఐదు అంతస్తులు ఉన్నాయి; వాటిలో ఒకటి భూమి అడుగున ఉంది. ఆలయం విశాలమైన ఆవరణలో, భారీ గోడలతో చుట్టుముట్టబడి, ఒక సరస్సు సమీపంలో ఉంది. శిఖరం శిల్పకళా అలంకరణలతో అలంకరించబడి ఉంది. భూగర్భ గర్భగుడికి దారితీసే మార్గంలో కాంస్య దీపాలు వెలిగిస్తారు. ఇక్కడ దేవుడికి సమర్పించిన ప్రసాదంను మళ్లీ ఇతర విగ్రహాలకు సమర్పించవచ్చని నమ్మకం; ఇది ఇతర ఆలయాలలో లేని ప్రత్యేకత.[2][3]
ఉజ్జయినిలో శివ లింగాలు మూడంతస్థులుగా ఉంటాయి. అన్నింటి కన్నా కింద ఉండేది మహా కాళ లింగం. మధ్యలో ఉండేది ఓంకార లింగం, ఆపైన ఉండేది నాగేంద్ర స్వరూపమయిన లింగం. ఉజ్జయినిలో ఒక చిత్రం ఉంది. సంవత్సరానికి ఒకసారి వర్షాకాలానికి ముందర ‘పర్జన్యానుష్ఠానం’ అని ఒక అనుష్ఠానం చేస్తారు. ఇది పూర్తి అవగానే ఆకాశంలో నల్లటి మబ్బులు పట్టి వర్షం కురుస్తుంది. ఇప్పటికీ ఉజ్జయినిలో ఈ తంతు కొనసాగుతోంది. ఉజ్జయినిలో మహాకాళేశ్వరుడు వెలిసిన ప్రాంతం కిందనే శంఖుయంత్రం అనే చాలా ఆశ్చర్యకరమయిన యంత్రం ఉందని పెద్దలు నమ్ముతారు.ఈశ్వరార్చనలో శంఖాన్ని ఊదుతారు. మహాకాళేశ్వర లింగం కింద శంఖయంత్రం ఉంది. అందుకని మహాకాళేశ్వరుడి దగ్గరకు వెళ్ళి దర్శనం చేసుకున్నవాడు ఎటువంటి విజయాన్నయినా పొందుతాడు.
ఈ ప్రాంగణంలో పార్వతి, వినాయకుడు, కార్తికేయుడు, సాక్షిగోపాలుడు, శనీశ్వరుడుతోపాటు అనేక శివలింగాలు భక్తులకు దర్శనం ఇస్తాయ. మహాకాల మందిర శోభ సంధ్యా సమయంలో అత్యంత మనోహరమై భాసిల్లుతుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో బ్రహ్మ శివుడ్ని ఇక్కడ మహాకాళుడిగా కొలువై ఉండమని ప్రార్థించాడనీ, ఆ బ్రహ్మ అభీష్టం మేరకు శివుడిక్కడ కొలువై ఈ మందిరానికింతటి శోభనిస్తున్నాడనే పురాణకథలు వినిపిస్తాయి.
మహా శివరాత్రి రోజున ఆలయం సమీపంలో భారీ జాతర జరుగుతుంది, పూజ రాత్రి అంతా జరుగుతుంది.[4]
ఆలయంలో రామ్ ఆలయం వెనుక భాగంలో పల్కి ద్వార్ వెనుక వైపున పార్వతి కోసం అవంతికా దేవి (ఉజ్జయిని నగర దేవత) అనే ఒక ఆలయం ఉంది.[5]
మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం
[మార్చు]మహాకాళేశ్వర ఆలయ జ్యోతిర్లింగ మొత్తం పన్నెండు జ్యోతిర్లింగలలో ఒకటి; ఇవి భారతదేశం అంతటా ఉన్న పన్నెండు ఆలయాలలో పూజించబడతాయి.
శివ పురాణం ప్రకారం, ఒకసారి శివుడు బ్రహ్మ, విష్ణువులపై తన ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించడానికి నిప్పు స్తంభం లాంటి కాంతి రూపంలో, లేదా జ్యోతిర్లింగగా కనిపించాడు.[6] జ్యోతిర్లింగ అనేది పరమ నిర్గుణ సత్యం; దాని నుండి శివుడు కొంత భాగంగా కనిపిస్తాడు. శివుడు నిప్పు స్తంభం లాంటి కాంతి రూపంలో కనిపించిన ప్రదేశాలే జ్యోతిర్లింగ ఆలయాలుగా భావిస్తారు.[7][8] పన్నెండు జ్యోతిర్లింగ స్థలాలు ప్రతి ఒక్కటి అధిష్ఠాన దైవం పేరుతో పిలువబడతాయి; ఇవన్నీ శివుడి వేర్వేరు రూపాలుగా పరిగణించబడతాయి.[9] ఈ అన్ని స్థలాల్లో, ప్రధాన విగ్రహం లింగం; ఇది ఆది అంతాలు లేని స్తంభం స్తంభాన్ని సూచిస్తుంది, శివుడి అనంత స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది.[9][10][11]
జ్యోతిర్లింగాలు
[మార్చు]శివ పురాణం ప్రకారం పూర్వం బ్రహ్మ విష్ణువులు,తమలో తము "నేను గొప్ప అంటే నేను గొప్ప" అని వాదించుకున్నారు.ఈ వాదులాట కాస్త వివాదంగా మారింది[12] .దాంతో పరమేశ్వరుడే స్వయంగా రంగంలోకి దిగాలనుకొన్నాడు.ఈశ్వర సంకల్పంతో ఒక పెద్ద జ్యోతిర్లింగం బ్రహ్మ విష్ణువుల మధ్య వెలసింది.బ్రహ్మ విష్ణువులు ఇద్దరు లింగాన్ని సమీపించారు.అప్పటి వరకు వారి మధ్య ఉన్న ఆధిపత్య పోరు తాత్కలికంగా సద్దుమణిగింది.ఆ మహా లింగం మొదలు, తుది తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్తి వారిద్దరికీ కలిగింది. బ్రహ్మ హంస రూపం ధరించి లింగం అగ్ర భాగాన్ని చూడడానికి,విష్ణువు వరాహ రూపంలో ఆదిని కనుక్కోవడానికి బయలు దేరాడు. బ్రహ్మకు ఎంతకు లింగం అగ్ర భాగం కాని మొదలు కాని కనిపించలేదు. ఇంతలో లింగం పక్క నుంచి ఒక కేతక పుష్పం (మొగలి పువ్వు) జారి కిందకు రావడం చూసి బ్రహ్మ దాన్ని అపి తనకు, బ్రహ్మకు, విష్ణువుకు నడుమ జరిగిన వాదాన్ని వివరించి, సహాయం చేయమని అడిగాడు. ఆవు కనపడితే అదే విధంగా చెప్పి, ఆ లింగం అగ్ర భాగాన్ని చూసినట్లుగా, విష్ణువుతో చెప్పేటప్పుడు అది నిజమేనని సాక్ష్యం ఇమ్మని ప్రాధేయపడ్డాడు. సాక్షాత్తు సృష్టి కర్తయే తనని బ్రతిమలాడేసరికి కాదనలేక పోయాయి. రెండూ కిందకు దిగి వచ్చే సారికి విష్ణువు తాను ఆ లింగం మొదలు చూడలేకపోయాను అని ఒప్పుకున్నాడు. బ్రహ్మ తాను లింగం అగ్ర భాగాన్ని చూశానని, కావాలంటే మొగలి పువ్వును అడగమని చెప్పాడు. అది నిజమే అంది. బ్రహ్మ దేవుడి మాటను కాదనలేక అయన లింగం అగ్ర భాగాన్ని చూసాడని ఆవు తలతో చెబుతుంది కాని, అసత్యం చెప్పడానికి ఇష్టం లేక తోకతో చూడలేదని చెబుతుంది. బ్రహ్మ దేవుడి అసత్య ప్రచారాన్ని చూడ లేక ఈశ్వరుడు ప్రతయ్యక్షమయ్యాడు. బ్రహ్మ దేవుడు అబద్దం చెప్పిన కారణం భూలోకంలో ఎచ్చటా పూజలు అందుకోడానికి అర్హత లేకుండా శాపం యిచ్చాడు. విష్ణువుకు ప్రజలు నిరంతరం కొలిచేటట్లు వరమొసగాడు. శివుడు యేర్పరచిన "జ్యోతిర్లింగం" అనంతమైనది. దానినుండి వెలువడిన కిరణాలు పడిన ప్రదేశాలు ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలైనాయి[13][14]. సాధారణంగా జ్యోతిర్లింగాలు 64 కానీ వాటిలో 12 మాత్రం అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవిగా భావింపబడతాయి[12]. ఈ పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ప్రతీదీ అచ్చట గల ప్రధాన దైవం పేరుతోనే ఉంటాయి. ప్రతీదీ ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంటాయి[15]. ఈ జ్యోతిర్లింగాలన్నింటిలో ప్రధాన దైవం "లింగము" . ఇది అనంతమైన జ్యోతిర్లింగ స్తంభంగా భావింపబడుతుంది. ఇది అనంతమైన శివతత్వానికి నిదర్శనం.[15][16][17] ఈ జ్యోతిర్లింగాలు గుజరాత్ లోని సోమనాథుడు, శ్రీశైలం లోని మల్లిఖార్జునుదు, ఉజ్జయిని లోని మహాకాళేశ్వరుడు, మధ్యప్రదేశ్ లోని ఓంకారేశ్వరుడు, హిమాలయాలలోని కేదారినాథుడు, మహారాష్ట్ర లోని భీమశంకరుడు, వారణాశి లోని కాశీ విశ్వనాథుడు, మాహారాష్ట్రలోని త్రయంబకేశ్వరుడు, డియోగర్ లోని వైద్యనాథుడు, ద్వారక లోని నాగేశ్వరుడు, తమిళనాడులోని రామేశ్వరుడు, చ ఔరంగాబాద్ లోని గ్రీష్మేశ్వరుడు.[12][18]
భస్మ మందిరం
[మార్చు]ఎన్నో వేల సంవత్సరాల నుంచి ఉజ్జయినిలో ఉన్నటువంటి అంతరాలయంలో రెండు జ్యోతులు వెలుగుతుంటాయి. ఆ రెండు జ్యోతులను అఖండ దీపాలని పిలుస్తారు. ఉజ్జయిని దేవాలయంలో ఒక చిత్రమయిన మందిరం ఉంది. దానిని భస్మ మందిరమని పిలుస్తారు. అక్కడ ఆవుపేడతో విభూతిని తయారుచేస్తారు. భస్మమందిరంలోకి ఆవుల్ని తీసుకు వచ్చి వాటి పేడను ఎంత వరకు కాలిస్తే అది చక్కటి విభూతిగా మారుతుందో అటువంటి విభూతిగా మార్చి ఆ విభూతితో స్వామివారికి అభిషేకం చేస్తారు. ఉజ్జయినిలో చేసేటటువంటి విభూత్యాభిషేకం రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. తెల్లని పలచని బట్టలో మెత్తటి విభూతిని పోసేసి మూట కట్టేస్తారు. ఆ మూటను శివలింగం పైన పట్టుకుంటారు. మరో మూటతో దానిని కొడతారు.అలా కొట్టినప్పడు ఒక్క శివలింగం ఉన్న చోటే కాదు, మొత్తం అంతరాలయం అంతా భస్మంతో నిండిపోతుంది. అలా నిండిపోతున్నప్పుడు శంఖాలు, భేరీలు, పెద్దపెద్ద మృదంగాలను కూడా మ్రోగిస్తారు. అపుడు అక్కడ మీరు ఒక అలౌకికమయిన స్థితికి వెళ్ళిపోయినటువంటి అనుభూతిని పొందుతారు. రెండవ రకం అభిషేకంలో పురుషుల్ని సంప్రదాయక దుస్తులతో తెల్లవారు జామున దేవాలయం లోపలికి పంపిస్తారు.అప్పుడే శ్మశానంలో కాలిన శవం తాలూకు భస్మాన్ని అర్చకులు పట్టుకు వచ్చి ఇస్తారు. ఆ భస్మపాత్రను అందరికీ ఇస్తారు. చుట్టూ కూర్చుని ఆ శవ భస్మంతో స్వామికి అభిషేకం చేస్తారు.
స్వామివారికి ఇక్కడ జరిగే భస్మ హారతి కైలాసనాధుని దర్శనం అయనంతటి ఆనందాన్ని ఇస్తుందంటారు భక్తులు. బ్రహ్మ సైతం ఈ భస్మపూజ చేశాడని ఆ కారణంగానే ఈ క్షేత్రాన్ని మహాశ్మసానమని పిలవడం జరుగుతోందని చెప్పే పురాణకథలూ ఉన్నాయి. ఈ స్వామి దర్శనం అకాల మృత్యువునుంచి రక్షిస్తుంది. 12 సంవత్సరాల కొకసారి ఈ క్షేత్రంలో కుంభమేళా జరుగుతుంది. అత్యంత ఘనంగా జరిగే ఈ కుంభమేళాలో లక్షలాది మంది భక్తులు పాల్గొంటారు. ఈ క్షేత్రాన మరణించినవారికి పునర్జన్మ ఉండదని ప్రతీతి.
శ్రీ ఉజ్జయిని మహాకాళేశ్వర స్వామి వారికి “భస్మ హారతి” (అస్థికలు సమర్పణ) రోజూ ఉదయం 4 గంటలకు తప్పనిసరి ఆచారంగా త్రయంబకేశ్వరునికి సమర్పిస్తారు. ఈ పూజ రెండు గంటల పాటు ఆవుపేడ పిడకలను ఉపయోగించి నిర్వహిస్తారు. ఆర్తి సమయంలో మంత్రాలు జపించడం, గంభీరమైన ధ్వనులు చేయటం వల్ల గర్భగుడి శక్తివంతమైన ప్రకంపనాలతో మార్మోగిపోతుంది. ఇది మనిషి జీవిత కాలంలో మరిచిపోలేని అద్భుతమైన అనుభవం.
ఈ భస్మహారతి 10 మంది నాగ సాధువుల ద్వారా జరుగుతుంది ఈ భస్మ హారతి సమయంలో ఎవరిని గర్భగుడిలోనికి అనుమతించరు. కేవలం పురుషులకు మాత్రమే ఈ భస్మ హారతిలో పాల్గొనేందుకు అనుమతిస్తారు. స్త్రీలను ఈ హారతిలో పాల్గొనటంకాని, చూడటానికి కానీ అనుమతించరు. భక్తులను గర్భగుడి బయట ఉన్న నంది మంటపంలో, బారికేడ్లు వెనుకకు అనుమతించబడతారు. కేవలం 100 మందికి మాత్రమే వసతి వున్న నంది మంటపంలో సుమారు 500 భక్తులు బారికేడ్ల వెనుక, సమీపంలో కూర్చుని దర్శనం చేసుకొంటారు.
భస్మ హారతి సమయంలో త్రయంబకేశ్వరుడు భస్మధారణతో అందంగా దర్శనం ఇస్తాడు.ఈ భస్మ ఆరతి దర్శనం ప్రతి హిందూ భక్తుని చిరకాల కోరిక, మానవ జీవితంలో భస్మఆరతి దర్శనం పునర్జన హరణం.
మహాకాళేశ్వర దేవాలయం ఒక శక్తి పీఠం
[మార్చు]
విగ్రహం 18 మహా శక్తి పీఠములలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందినది.[19][20][21]
హిందువులు పార్వతీ దేవిని ఆరాధించే దేవాలయాలలో పురాణ గాథల, ఆచారాల పరంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకొన్న కొన్ని స్థలాలను శక్తి పీఠాలు అంటారు. సతీదేవి శరీరభాగాలు పడిన స్థలాలు శక్తి పీఠాలుగా భక్తులకు, ముఖ్యంగా తంత్రసాధకులకు ఆరాధనా స్థలాలు అయినాయి. ప్రతి శక్తి పీఠంలోను దాక్షాయణీ మాత భైరవుని (శివుని)తోడుగా దర్శనమిస్తుంది.
హిందూ గ్రంథాలలో ప్రస్తావనలు
[మార్చు]పురాణాల ప్రకారం, ఉజ్జయిని నగరాన్ని 'అవంతిక' అని పిలిచేవారు; ఇది తన సౌందర్యానికి, భక్తి కేంద్రంగా తనకున్న విశిష్టతకు ప్రసిద్ధి చెందింది. పవిత్ర గ్రంథాలను అభ్యసించడానికి విద్యార్థులు వెళ్ళే ప్రధాన నగరాలలో ఇది ఒకటి. ఒక కథనం ప్రకారం, ఉజ్జయినిని చంద్రసేనుడు అనే రాజు పాలించేవాడు; అతను శివుని పట్ల అచంచలమైన భక్తి కలిగి ఉండి, నిరంతరం ఆయనను ఆరాధించేవాడు. ఒక రోజు, శ్రీఖరుడు అనే రైతు బాలుడు రాజభవన ఆవరణలో నడుస్తుండగా, రాజు శివనామస్మరణ చేయడం విని, ఆయనతో కలిసి ప్రార్థన చేయడానికి ఆలయానికి పరుగెత్తాడు. అయితే, కావలివారు అతన్ని బలవంతంగా అక్కడి నుండి తొలగించి, నగరం వెలుపల ఉన్న క్షీప్రా నదీ తీరానికి పంపించివేశారు. సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఉజ్జయిని రాజ్యానికి శత్రువులైన పొరుగు రాజ్యాల రాజులు—ముఖ్యంగా రిపుదమన, సింహాదిత్య—ఆ రాజ్యంపై దాడి చేసి, అక్కడి సంపదను స్వాధీనం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న శ్రీఖరుడు ప్రార్థన చేయడం మొదలుపెట్టాడు; ఈ వార్త వృద్ధి అనే పూజారికి తెలిసింది. ఆ వార్త విని దిగ్భ్రాంతి చెందిన ఆయన, తన కుమారుల అత్యవసర అభ్యర్థన మేరకు, క్షీప్రా నదీ తీరంలో శివుని కోసం ప్రార్థన చేయడం ప్రారంభించాడు. శత్రురాజులు దాడి చేసి విజయం సాధించారు; బ్రహ్మ నుండి అదృశ్యమయ్యే వరాన్ని పొందిన శక్తివంతమైన రాక్షసుడు 'దూషణ' సహాయంతో, వారు నగరాన్ని దోచుకున్నారు, శివ భక్తులందరిపై దాడి చేశారు.
అసహాయులైన తన భక్తుల మొరను ఆలకించిన శివుడు, 'మహాకాల' రూపంలో ప్రత్యక్షమై చంద్రసేన రాజు శత్రువులను సంహరించాడు. తన భక్తులైన శ్రీఖరుడు, వృద్ధిల అభ్యర్థన మేరకు, శివుడు ఆ నగరంలోనే కొలువై ఉండటానికి, రాజ్యానికి ప్రధాన దైవంగా ఉంటూ శత్రువుల నుండి రాజ్యాన్ని, తన భక్తులందరినీ రక్షించడానికి అంగీకరించాడు. ఆ రోజు నుండి, శివుడు, అతని అర్ధాంగి పార్వతీదేవి శక్తుల కలయికతో స్వయంగా ఆవిర్భవించిన ఒక లింగంలో, శివుడు 'మహాకాల' అనే జ్యోతిర్మయ రూపంలో కొలువై ఉన్నాడు. శివుడు తన భక్తులను అనుగ్రహిస్తూ, ఈ రూపంలో తనను ఆరాధించేవారు మృత్యువు, వ్యాధుల భయం నుండి విముక్తి పొందుతారని ప్రకటించాడు. అంతేకాకుండా, వారికి లౌకిక సంపదలు లభిస్తాయని, వారు సాక్షాత్తు శివుని రక్షణలో ఉంటారని కూడా ఆయన తెలిపాడు. భర్తృహరి రాజు గంధర్వసేనుని పెద్ద కుమారుడు; ఇతను దేవేంద్రుని, ధారా నగర రాజు నుండి ఉజ్జయిని రాజ్యాన్ని పొందాడు.
భర్తృహరి 'ఉజ్జయిని' (ప్రస్తుత ఉజ్జయిని) నగరాన్ని పాలిస్తున్నప్పుడు, అతని రాజ్యంలో ఒక బ్రాహ్మణుడు నివసించేవాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు ఎన్నో ఏళ్ల కఠిన తపస్సు తర్వాత కల్పవృక్షం నుండి అమరత్వాన్ని ప్రసాదించే ఫలాన్ని పొందాడు. అతను ఆ ఫలాన్ని తన రాజైన భర్తృహరికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు. రాజు దానిని తన ప్రియమైన భార్య, అందగత్తె అయిన పింగళా రాణికి (అనంగ సేన) ఇచ్చాడు. అయితే, ఆ రాణికి రాజ్యపు ప్రధాన పోలీసు అధికారి అయిన మహిపాలునిపై ప్రేమ ఉండటంతో, ఆమె ఆ ఫలాన్ని అతనికి ఇచ్చింది. మహిపాలుడు దానిని తన ప్రేయసి అయిన లఖకు (రాణి చెలికత్తెలలో ఒకరు) ఇచ్చాడు. చివరకు, రాజుపై ప్రేమ ఉన్న లఖ ఆ ఫలాన్ని తిరిగి రాజుకే సమర్పించింది. ఇలా ఆ ఫలం తిరిగి రాజు వద్దకు చేరడం ద్వారా, నమ్మకద్రోహం వల్ల కలిగే దుష్పరిణామాలు రాజుకు తెలిశాయి. దాంతో ఆయన రాణిని పిలిపించి ఆమె తల నరకమని ఆజ్ఞాపించి, ఆ ఫలాన్ని స్వయంగా తిన్నాడు. ఆ తర్వాత, ఆయన రాజ్యాన్ని వదిలివేసి సన్యాసిగా మారాడు.
తరువాత ఆయన పట్టినత్తార్కు శిష్యుడయ్యాడు. పట్టినత్తార్ మొదట భర్తృహరి రాజుతో 'సంసారి' (గృహస్థుడు), 'సన్యాసి' గురించి వాదనకు దిగాడు. ఆ సంభాషణలో, స్త్రీలందరికీ 'ద్వంద్వ మనస్తత్వం' (చంచల స్వభావం) ఉంటుందని, అది పరమేశ్వరి విషయంలో కూడా నిజం కావచ్చునని పట్టినత్తార్ అన్నాడు. రాజు ఈ విషయాన్ని రాణి పింగళకు చెప్పగా, ఆమె పట్టినత్తార్కు శిక్ష విధించి 'కలు మరం' (పెన్సిల్ లాగా పదునుగా చెక్కి, నూనె పూసిన చెట్టు; దీనిపై కూర్చోవాలని శిక్ష పడిన వ్యక్తి శరీరం రెండుగా చీలిపోతుంది) ఎక్కమని ఆదేశించింది. వారు పట్టినత్తార్ను చంపడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ ఆ 'కలు మరం' మంటల్లో కాలిపోసాగింది, పట్టినత్తార్కు ఏమీ కాలేదు. ఈ విషయం తెలిసిన రాజు నేరుగా పట్టినత్తార్ వద్దకు వెళ్లి, మరుసటి రోజు చనిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉండమని చెప్పాడు. దానికి పట్టినత్తార్, "నేను ఇప్పుడే చనిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను" అని బదులిచ్చాడు. మరుసటి రోజు, ఆ రాత్రి రాణి పింగళ గుర్రపు రౌతులతో ప్రేమలో ఉన్నట్లు స్వయంగా గమనించిన రాజు, కన్నీళ్లతో వచ్చి ఆ సాధువును చెరసాల నుండి విడుదల చేశాడు. అతను తన సామ్రాజ్యాన్ని, సంపదను, చివరికి తన రాజవస్త్రాలను కూడా వదిలివేసి, కేవలం ఒక 'కోవణం' (నడుముకు కట్టుకునే వస్త్రం) ధరించాడు. ఆ రాజు పట్టినత్తార్కు శిష్యుడిగా మారి, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని శ్రీకాళహస్తీశ్వరాలయంలో 'మోక్షం' పొందాడు; ఈ ఆలయం శివుని పంచభూత స్థలాలలో ఒకటైన 'వాయు లింగం'కు నిలయం.[22]
పుష్యమిత్ర శుంగ రాజు కాలానికి చెందినవాడిగా భావించబడే గొప్ప సంస్కృత కవి కాళిదాసు, తన 'మేఘదూతం' కావ్యంలో ఈ ఆలయ ఆచారాల గురించి ప్రస్తావించాడు. సాయంత్రం పూజల సమయంలో జరిగే కళా ప్రదర్శనలు, నృత్యంతో కూడిన 'నాద-ఆరాధన' గురించి అతను అందులో పేర్కొన్నాడు.[23]
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ దేవాలయ సముదాయం సుల్తాన్ షాస్-ఉద్-దీన్ (ఇలుత్మిష్) చే 1234-5 ప్రాంతంలో ఉజ్జయిని పై దాడి చేసిన సందర్భంలో నాశనం చేయబడింది.[24][25][26] ప్రస్తుత నిర్మాణం సా.శ. 1736 లో శ్రీమంత్ రానోజీరావు షిండే మహరాజ్ యొక్క జనరల్స్ అయిన శ్రీమంత్ పీష్వా బాజీరావు, ఛత్రపతి షాను మహరాజ్ లచే నిర్మింపబదినది. తర్వాతి అభివృద్ధి, నిర్వహణ శ్రీనాథ్ మహాడ్జి షిండే మహరాజ్ (మహాడ్జి ది గ్రేట్) చే జరిగింది.
1886 వరకు మహారాజ శ్రీమంత్ జయాజీ రావు సాహెబ్ షిండే ఆలిజాహ్ బహాదూర్ చే నిర్వహింపబడింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన పిదప ఈ దేవాలయం నిర్వహనను ఉజ్జయిని మ్యునిసిపల్ కార్పొరేషన్ వారు చేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ఇది కలెక్టరు కార్యాలయం నిర్వహణలో కొనసాగుతుంది.[24][25][26]
విశేషాలు
[మార్చు]పూర్వకాలంలో ఉజ్జయినికి అవంతి అనిపేరు. అవంతి అనే పదానికి రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి. వీటిలో మొదటిది స్త్రీ. రెండోది అక్క. ఇక్కడ ఉన్న అవంతి సాక్షాత్తూ జగదాంబ అయిన అమ్మవారి స్వరూపము. మన దేశంలో ఉన్న ఏడు మోక్ష పట్టణాలలో అవంతి ఉజ్జయిని కూడా ఒకటి. ఈ ఉజ్జయిని ఒకపక్క మహాకాళుడితో ఎంత ప్రసిద్ధి పొందిందో మహాకాళి వల్ల కూడా అంతే ప్రసిద్ధి పొందింది. ‘కాళ’ అనే శబ్దం లయకారకమై ఉంటుంది. అటువంటి కాలం స్త్రీ స్వరూపంలో చెప్పినప్పుడు కాళిక అవుతుంది. ఉజ్జయినిలోని రెండు స్వరూపాలూ కాల స్వరూపాలై ఉంటాయి. భూమధ్యరేఖ వెడుతున్న చోట మధ్యలో ఈ క్షేత్రం ఉంటుంది. ఉజ్జయిని ఒకానొకప్పుడు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని చూరగొన్నటువంటి పట్టణం. భోజరాజు, మహాకవి కాళిదాసులు ఇద్దరూ తిరిగినటువంటి ప్రాంతం ఉజ్జయిని.
పూర్వకాలంలో ఆ ఉజ్జయిని పట్టణంలో వేదప్రియుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. ఆ వేద ప్రియుడు నియమ నిష్ఠలతో ఉంటూ శివార్చన శీలుడై షట్కాలాలలోనూ శివపూజ చేసేవాడు. వేదధర్మాన్ని పాటించేవాడు. ఈ బ్రాహ్మణుడికి నలుగురు కుమారులు. ఈ నలుగురు కుమారులు కూడా ధర్మానుష్టానుపరులే. ఆయన పెద్ద కొడుకు పేరు ‘దేవప్రియుడు’. రెండవవాడి పేరు ‘ప్రియమేథుడు’. మూడో కుమారుడి పేరు ‘సుకృతుడు’. నాలుగవ కుమారుడి పేరు ‘సువ్రతుడు’. ఈ నలుగురూ పెద్దవారయ్యారు. ఒకసారి ఆ పక్కనే ఉన్న పర్వత శిఖరాలలో ఒక రాక్షసుడు బయలుదేరాడు. వాడి పేరు దూషణుడు. అందరినీ ఇబ్బంది పెడుతూ చిట్టచివరకు ఎవరూ ఈశ్వరార్చన చేయలేనటువంటి స్థితిని కల్పించాడు.కానీ ఆ నలుగురు ఏ మాత్రం బెదరలేదు. దూషణుడు ఆ నలుగురు బ్రాహ్మణుల మీద కత్తి ఎత్తాడు. అయినా వారు బెదరలేదు. ‘హర ఓం హర హర’ అంటూ శివ పారాయణ చేస్తూ కూర్చున్నారు. అప్పుడు అక్కడ ఉన్న చిన్న పార్థివ లింగం నుండి మహాకాళ స్వరూపంతో పరమేశ్వరుడు బయటకు వచ్చి, ఒక్కసారి హుంకరించాడు. ఆ హుంకారానికి దూషణుడి సైన్యాలు బూడిదరాశులై పడిపోయాయి.కానీ ఆ వేడికి అక్కడే కూర్చున్న ఈ నలుగురు బ్రాహ్మణ పిల్లలు మాత్రం బెదరలేదు. వారు ఆ మహాకాళ రూపానికి స్తోత్రం చేశారు. అప్పుడు భక్తుల ప్రార్థన మేరకు శివుడు మహా కాళ లింగ రూపంలో వెలిశాడు.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Karkar, S.C. (2009). The Top Ten Temple Towns of India. Kolkota: Mark Age Publication. p. 124. ISBN 978-81-87952-12-1.
- ↑ Mahakaleshwar temple web-page Archived 24 జూన్ 2008 at the Wayback Machine[better source needed]
- ↑ "Mahakaleshwar temple". Archived from the original on 2008-06-24. Retrieved 2014-04-28.
- ↑ "Ujjain temple".
- ↑ "उज्जैन में एक नहीं, दो-दो शक्तिपीठ : एक हरसिद्धि, दूसरा अवंतिका देवी | Avantika Devi Shaktipeeth is set in the Mahakal temple". Patrika News. 16 October 2018. Retrieved 2023-07-22.
- ↑ R. 2003, pp. 92-95
- ↑ Eck 1999, p. 107
- ↑ See: Gwynne 2008, Section on Char Dham
- 1 2 Lochtefeld 2002, pp. 324-325
- ↑ Harding 1998, pp. 158-158
- ↑ Vivekananda Vol. 4
- 1 2 3 R. 2003, pp. 92-95
- ↑ Eck 1999, p. 107
- ↑ See: Gwynne 2008, Section on Char Dham
- 1 2 Lochtefeld 2002, pp. 324-325
- ↑ Harding 1998, pp. 158-158
- ↑ Vivekananda Vol. 4
- ↑ Chaturvedi 2006, pp. 58-72
- ↑ The Upanishads. Translated by Max Muller, F. Kessinger Publishing, LLC. June 1, 2004. ISBN 1419186418.
- ↑ The Upanishads Part II: The Sacred Books of the East Part Fifteen. Translated by Max Muller, F. Kessinger Publishing, LLC. July 26, 2004. ISBN 1417930160.
- ↑ "Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal". kottiyoordevaswom.com/. Kottiyoor Devaswam. Archived from the original on 7 జూన్ 2013. Retrieved 20 July 2013.
- ↑ Page 67, South Indian Hindu festivals and traditions, By Maithily Jagannathan, Published 2005, Abhinav Publications, ISBN 81-7017-415-5
- ↑ Subramani, Dr.Vijaya (September 2018). "Ujjain, a brilliant sliver of heaven on earth". Tattvaloka. XLI (6). Sringeri: Sri Abhinava Vidyatheertha Mahaswamigal Educational Trust. ISSN 0970-8901.
- 1 2 Abram, David. Rough guide to India. p. 447.
- 1 2 Reddy, Krishna (2007). Indian History for Civil Services. Tata McGraw-Hill. p. B119.
- 1 2 Mahajan, Vidya Dhar (1965). Muslim rule in India. S Chand & Co. p. 80.
నోట్సు
[మార్చు]- Dictionary of Hindu Lore and Legend, ISBN 0-500-51088-1, by Anna Dhallapiccola
- Chaturvedi, B. K. (2006), Shiv Purana (First ed.), New Delhi: Diamond Pocket Books (P) Ltd, ISBN 81-7182-721-7
- Eck, Diana L. (1999), Banaras, city of light (First ed.), New York: Columbia University Press, ISBN 0-231-11447-8
- Gwynne, Paul (2009), World Religions in Practice: A Comparative Introduction, Oxford: Blackwell Publication, ISBN 978-1-4051-6702-4.
- Harding, Elizabeth U. (1998). "God, the Father". Kali: The Black Goddess of Dakshineswar. Motilal Banarsidass. pp. 156–157. ISBN 978-81-208-1450-9.
- Lochtefeld, James G. (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M, Rosen Publishing Group, p. 122, ISBN 0-8239-3179-X
- R., Venugopalam (2003), Meditation: Any Time Any Where (First ed.), Delhi: B. Jain Publishers (P) Ltd., ISBN 81-8056-373-1
- Vivekananda, Swami. "The Paris Congress of the History of Religions". The Complete Works of Swami Vivekananda. Vol. 4.
బయటి లంకెలు
[మార్చు]- Official site of Ujjain Tourism
- Official site of Ujjain city
- Government site with visitor information
| చరిత్ర |  | |
|---|---|---|
| దేవతలు | ||
| సంబంధ వచనాలు | ||
| మంత్రాలు/ స్తోత్రాలు | ||
| వేదాంతాలు | ||
| జ్యోతిర్లింగాలు | ||
| ప్రముఖ ఆలయాలు | ||
| సంప్రదాయాలు | ||
హిందూ పవిత్ర పట్టణాలు, నగరాలు | ||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| భారతదేశం |
|  | ||||||||||||||||||||||
| నేపాల్ |
| |||||||||||||||||||||||
| శ్రీలంక |
| |||||||||||||||||||||||