Jump to content

రాజ్యసభ

అక్షాంశ రేఖాంశాలు: 28°37′0″N 77°12′30″E / 28.61667°N 77.20833°E / 28.61667; 77.20833
వికీపీడియా నుండి
(Rajya Sabha నుండి దారిమార్పు చెందింది)
రాజ్యసభ
రకం
రకం
కాల పరిమితులు
6 సంవత్సరాలు
నాయకత్వం
జగదీప్ ధన్కర్
2022 ఆగస్టు 11 నుండి
మల్లికార్జున్ ఖర్గే, INC
2021 ఫిబ్రవరి 16 నుండి
ప్రమోద్ తివారీ, INC
2023 మార్చి 13 నుండి
ప్రమోద్ చంద్ర మోడీ
2021 నవంబరు 12 నుండి
నిర్మాణం
సీట్లు245 (ఎన్నిక ద్వారా 233 + నామినేటెడ్ 12)
రాజకీయ వర్గాలు
ప్రభుత్వం (129)

  NDA (129)

  •   BJP (99)
  •   AIADMK (4)
  •   JD(U) (4)
  •   NCP (3)
  •   TDP (2)
  •   AGP (1)
  •   JD(S) (1)
  •   NPP (1)
  •   RLD (1)
  •   RLM (1)
  •   RPI(A) (1)
  •   Shiv Sena (2022–present) (1)
  •   TMC(M) (1)
  •   UPPL (1)
  •   IND (2)
  •   NOM (6)

ప్రతిపక్షం (107)
  ఇండియా కూటమి (78)

  •   INC (27)
  •   AITC (13)
  •   DMK (10)
  •   RJD (5)
  •   CPI(M) (4)
  •   SP (4)
  •   JMM (3)
  •   CPI (2)
  •   IUML (2)
  •   NCP-SP (2)
  •   SS(UBT) (2)
  •   AGM (1)
  •   KC(M) (1)
  •   MNM (1)
  •   IND (1)

ఇతరులు (29)

  •   AAP (9)
  •   వైకాపా (7)
  •   BJD (7)
  •   BRS (4)
  •   BSP (1)
  •   MNF (1)

  Vacant (9)

  •   ఖాళీ (9)
ఎన్నికలు
ఓటింగ్ విధానం
233 రాష్ట్ర శాసనసభల ద్వారా ఒకే బదిలీ ఓటు పద్దతిపై సభ్యులు
రాష్ట్రపతి నియమించిన 12 మంది సభ్యులు
మొదటి ఎన్నికలు
1952
మొదటి ఎన్నికలు
మొదటి ఎన్నికలు
చివరి ఎన్నికలు
2025
తదుపరి ఎన్నికలు
2026
సమావేశ స్థలం
రాజ్యసభ ఛాంబర్, సంసద్ భవన్,
118, రఫీ మార్గ్, న్యూ ఢిల్లీ, ఢిల్లీ, భారతదేశం – 110001
రాజ్యాంగం
భారత రాజ్యాంగం

భారత పార్లమెంటు లోని ఎగువ సభను రాజ్యసభ అంటారు. రాజ్యసభ అంటే రాష్ట్రాల సభ అని అర్థం. రాజ్యసభ సభ్యులను వివిధ రాష్ట్రాల శాసనసభల సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. అందుకే దీన్ని రాష్ట్రాల సభ అంటారు. దీని సభ్యుల సంఖ్య 250.[1] ఇందులో రాష్ట్రాల నుండి 229, కేంద్రప్రాలిత ప్రాంతాల నుండి 9, 12 స్థానాలకు వివిధ రంగాల్లో ప్రసిద్ధులైన వారిని రాష్ట్రపతి ప్రతిపాదిస్తారు. అయితే ప్రస్తుతం సభ్యుల సంఖ్య 245. ఇందులో రాష్ట్రాల నుండి 229, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుండి 4, వివిధ రంగాల్లో ప్రసిద్ధులైన వారిని 12 మందిని రాష్ట్రపతి ప్రతిపాదిస్తారు. సభ్యుల పదవీ కాలం 6 సంవత్సరాలు. ప్రతి రెండేళ్ళకు ఒకసారి మూడో వంతు సభ్యుల పదవీకాలం పూర్తవుతుంది. ఈ స్థానాలకు ఎన్నికలు నిర్వహిస్తారు.[2]

రాజ్యసభకు సభాపతి (చైర్మను) గా ఉపరాష్ట్రపతి వ్యవహరిస్తారు. సభ్యుల నుండి ఒకరిని ఉపసభాపతిగా ఎన్నుకుంటారు. లోక్‌సభ వలె రాజ్యసభ రద్దు కావడం అనేది ఉండదు. లోక్‌సభ వలెనే రాజ్యసభకు కూడా శాసనాధికారం ఉంటుంది. అయితే ఆర్థిక బిల్లులకు సంబంధించి, రాజ్యసభ నిర్ణయాన్ని తోసిరాజనే అధికారం లోక్‌సభకు ఉంది. ఇతర బిల్లులకు సంబంధించి ఇరు సభల మధ్య వివాదం తలెత్తినపుడు రెండు సభల సంయుక్త సమావేశం ఏర్పాటు చేసి చర్చిస్తారు. అయితే రాజ్యాంగ సవరణకు సంబంధించిన విషయాల్లో రెండు సభల్లోనూ అంగీకారం పొందితేనే అది సాధ్యపడుతుంది. రాజ్యసభలో ఏదైనా విషయంపై ఓటింగు జరిపినపుడు, సమాన సంఖ్యలో ఓట్లు వచ్చినపుడు, సభాపతి తన నిర్ణాయక ఓటును వేస్తారు.

రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేసిన సభ్యులకు ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో ఓటు వేసే అధికారం ఉంది. అయితే రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో మాత్రం వీరికి ఓటేసే అధికారం లేదు.రాజ్యసభ తన మొదటి సమావేశాన్ని 1952 మే 13 న నిర్వహించింది.[3]

చరిత్ర

[మార్చు]

1954 ఆగస్టు 23న సభలో పీఠాధిపతి ప్రకటించిన నామకరణం, రాజ్యసభ అని పిలువబడే 'కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్స్' దాని స్వంత విలక్షణమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంది. రెండవ ఛాంబర్ మూలాన్ని 1918 నాటి మాంటేగ్-చెమ్స్‌ఫోర్డ్ నివేదికలో గుర్తించవచ్చు. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919 'కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్'ని అప్పటి శాసనసభ రెండవ గదిగా నిర్బంధించబడిన ఫ్రాంచైజీతో రూపొందించడానికి అందించింది.1921లో ఉనికిలోకి వచ్చింది. గవర్నర్ జనరల్ అప్పటి కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్‌కు ఎక్స్-అఫీషియో ప్రెసిడెంట్. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935, దాని కూర్పులో ఎటువంటి మార్పులు చేయలేదు. 1946 డిసెంబరు 9న తొలిసారి సమావేశమైన రాజ్యాంగ పరిషత్ 1950 వరకు కేంద్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసి, అది ‘తాత్కాలిక పార్లమెంట్’గా మార్చబడింది. ఈ కాలంలో, 1952లో మొదటి ఎన్నికలు జరిగే వరకు రాజ్యాంగ సభ (లెజిస్లేటివ్)గా పిలువబడే సెంట్రల్ లెజిస్లేచర్, తరువాత తాత్కాలిక పార్లమెంట్ ఏకసభగా ఉంది.[4]

రాజ్యాంగ నిబంధనలు

[మార్చు]

కూర్పు/బలం

[మార్చు]

రాజ్యాంగంలోని 80వ అధికరణం రాజ్యసభ గరిష్ఠ బలాన్ని 250గా నిర్దేశిస్తుంది, అందులో 12 మంది సభ్యులు రాష్ట్రపతిచే నామినేట్ చేయబడతారు. 238 మంది రాష్ట్రాలు, రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు చెందిన ప్రతినిధులు. అయితే రాజ్యసభలో అప్పటి బలం 245, అందులో 233 మంది రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలైన ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి, 12 మందిని రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేస్తారు. రాష్ట్రపతిచే సాహిత్యం, సైన్స్, కళ, సామాజిక సేవ వంటి అంశాలకు సంబంధించి ప్రత్యేక జ్ఞానం లేదా ఆచరణాత్మక అనుభవం ఉన్న వ్యక్తులను నామినేట్ చేస్తారు. సీట్ల కేటాయింపు రాజ్యాంగంలోని నాల్గవ షెడ్యూల్ రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు రాజ్యసభలో సీట్ల కేటాయింపును అందిస్తుంది. ఒక్కో రాష్ట్రంలోని జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్ల కేటాయింపు జరుగుతుంది. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు పర్యవసానంగా, 1952 నుండి రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు కేటాయించబడిన రాజ్యసభలో ఎన్నికైన సీట్ల సంఖ్య ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ వచ్చింది.[4]

అర్హతలు

[మార్చు]

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 84 పార్లమెంటు సభ్యత్వానికి అర్హతలను నిర్దేశిస్తుంది. రాజ్యసభ సభ్యుడు తప్పనిసరిగా:[5][6]

  • భారత పౌరుడిగా ఉండాలి.
  • రాజ్యాంగంలోని మూడవ షెడ్యూల్‌లో ఈ ప్రయోజనం కోసం నిర్దేశించిన ఫారమ్ ప్రకారం ఎన్నికల సంఘం ఆ తరపున అధికారం ఇచ్చిన వ్యక్తి ముందు ప్రమాణం లేదా ప్రమాణం చేసి, సభ్యత్వాన్ని పొందాలి.
  • కనీసం 30 సంవత్సరాల వయస్సు ఉండాలి.
  • ప్రకటిత నేరస్థుడిగా ఉండకూడదు.
  • దివాలా తీసే వ్యక్తిగా ఉండకూడదు, అంటే వారు ప్రస్తుత పద్ధతిలో తిరిగి చెల్లించలేని రుణంలో ఉండకూడదు. వారి ఆర్థిక ఖర్చులను తీర్చగల సామర్థ్యం కలిగి ఉండాలి.
  • భారత ప్రభుత్వం కింద ఏ ఇతర లాభదాయక పదవిని కలిగి ఉండకూడదు.
  • మనస్తత్వ లోపం కలిగి ఉండకూడదు.
  • పార్లమెంట్ చేసిన ఏదైనా చట్టం ద్వారా లేదా దాని కింద సూచించబడిన ఇతర అర్హతలను కలిగి ఉండాలి.

సభ్యత్వం

[మార్చు]

ఎన్నికైన సభ్యులు

[మార్చు]

§ అర్హతల ఆధారంగా, 233 మంది సభ్యులను రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల శాసనసభ అనుపాత ప్రాతినిధ్యం ద్వారా ఒకే బదిలీ ఓటు ద్వారా ఎన్నుకుంటుంది.[7]

నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులు

[మార్చు]

§ అర్హతల ఆధారంగా, కళలు, విజ్ఞానం వంటి వివిధ రంగాలలో ప్రత్యేక జ్ఞానం ఉన్న పన్నెండు మంది సభ్యులను భారత రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేస్తారు. అయితే, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 55 ప్రకారం వారికి రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి అర్హత లేదు.

పరిమితులు

[మార్చు]

భారత రాజ్యాంగం రాజ్యసభపై కొన్ని పరిమితులను విధించింది. లోక్‌సభ (దిగువ సభ, ప్రజల సభ) కొన్ని రంగాలలో మరింత శక్తివంతమైంది.

ద్రవ్య బిల్లులు

[మార్చు]

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 110లో ద్రవ్య బిల్లు నిర్వచనం ఇవ్వబడింది. ద్రవ్య బిల్లును ఒక మంత్రి లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టవచ్చు. లోక్‌సభ ద్రవ్య బిల్లును ఆమోదించినప్పుడు, లోక్‌సభ ద్రవ్య బిల్లును రాజ్యసభకు 14 రోజుల పాటు పంపుతుంది, ఆ సమయంలో అది సిఫార్సులు చేయవచ్చు. రాజ్యసభ ద్రవ్య బిల్లును 14 రోజుల్లో ద్రవ్య బిల్లును లోక్‌సభకు తిరిగి ఇవ్వడంలో విఫలమైనా, ఆ బిల్లును ఉభయ సభలు ఆమోదించినట్లుగా భావిస్తారు. అలాగే, రాజ్యసభ ప్రతిపాదించిన సవరణలలో దేనినైనా (లేదా అన్నింటినీ) లోక్‌సభ తిరస్కరిస్తే, లోక్‌సభ చివరకు ఆమోదించిన విధంగా బిల్లును పార్లమెంటు ఉభయ సభలు ఆమోదించినట్లు భావిస్తారు. అందువల్ల, రాజ్యసభ ద్రవ్య బిల్లుకు సిఫార్సులను మాత్రమే ఇవ్వగలదు, కానీ రాజ్యసభ ద్రవ్య బిల్లును సవరించదు. ద్రవ్య బిల్లుకు రాజ్యసభ ద్రవ్యేతర విషయాలను జోడించకూడదని ఇది నిర్ధారిస్తుంది. ద్రవ్య బిల్లుల కోసం రెండు సభల ఉమ్మడి సమావేశం ఉండదు, ఎందుకంటే అన్ని తుది నిర్ణయాలు లోక్‌సభ తీసుకుంటుంది.[8][9]

పార్లమెంటు ఉమ్మడి సమావేశం

[మార్చు]

కొన్ని సందర్భాలలో పార్లమెంటు ఉభయ సభల ఉమ్మడి సమావేశానికి ఆర్టికల్ 108 వీలు కల్పిస్తుంది. ఒక సభ మరొక సభ ఆమోదించిన బిల్లును తిరస్కరించినప్పుడు, మరొక సభ దానికి పంపిన బిల్లుపై ఆరు నెలలుగా ఎటువంటి చర్య తీసుకోనప్పుడు లేదా లోక్ సభ ఆమోదించిన బిల్లుపై ప్రతిపాదించిన సవరణలతో విభేదించినప్పుడు భారత రాష్ట్రపతి ఉమ్మడి సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చు. లోక్‌సభ సంఖ్యా బలం రాజ్యసభ కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, పార్లమెంటు ఉమ్మడి సమావేశంలో లోక్‌సభ ఎక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. ఉమ్మడి సమావేశానికి లోక్‌సభ స్పీకర్ అధ్యక్షత వహిస్తారు. అలాగే, లోక్‌సభలో ఇప్పటికే మెజారిటీ ఉన్న ప్రభుత్వం సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి ఉమ్మడి సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు కాబట్టి, ప్రభుత్వానికి మైనారిటీ ఉన్న రాజ్యసభ ద్వారా బిల్లులు ఆమోదించడానికి సాధారణంగా ఉమ్మడి సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు.[10]

పార్లమెంటు ఉమ్మడి సమావేశాలు చాలా అరుదు, గత 71 సంవత్సరాలలో మూడుసార్లు సమావేశమయ్యాయి, ఒక నిర్దిష్ట శాసన చట్టం ఆమోదం కోసం, తాజాది 2002లో:

  • 1961: వరకట్న నిషేధ చట్టం, 1958
  • 1978: బ్యాంకింగ్ సర్వీసెస్ కమిషన్ (రద్దు) చట్టం, 1977
  • 2002: ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం, 2002

అవిశ్వాస తీర్మానం

[మార్చు]

లోక్‌సభ మాదిరిగా కాకుండా, రాజ్యసభ సభ్యులు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని సభలోకి తీసుకురాలేరు.[11]

అధికారాలు

[మార్చు]

భారత పాక్షిక సమాఖ్య నిర్మాణంలో, రాజ్యసభ కేంద్ర శాసనసభలో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది (అందుకే దీనికి రాష్ట్రాల మండలి అని పేరు). ఈ కారణంగా, రాజ్యసభ కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి రాష్ట్రాల హక్కులను రక్షించే అధికారాలను కలిగి ఉంది.

కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు

[మార్చు]

రాజ్యాంగం భారత పార్లమెంటుకు రాష్ట్రాలకు కేటాయించిన విషయాలపై చట్టాలు చేయడానికి అధికారం ఇస్తుంది. అయితే, రాజ్యసభ మొదట మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో తీర్మానాన్ని ఆమోదించినట్లయితే మాత్రమే ఇది చేయవచ్చు, అలాంటి అధికారాన్ని కేంద్ర పార్లమెంటుకు మంజూరు చేస్తుంది. రాజ్యసభ నుండి ఎటువంటి అనుమతి లేకుండా రాష్ట్రాలకు కేటాయించిన విషయంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం చట్టం చేయదు.

అన్ని రాష్ట్రాలలోని పౌరులను ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేసే చట్టాలను రూపొందించే అధికారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉంది, అయితే, ఒకే రాష్ట్రం తమ ప్రాంతంలోని నియమాలను రూపొందించే చట్టాలను నిర్వహించే అధికారం కలిగి ఉంటుంది. రాష్ట్రాల సంస్కృతి ప్రయోజనాలను రక్షించడంలో రాజ్యసభ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

అఖిల భారత సర్వీసుల సృష్టి

[మార్చు]

రాజ్యసభ, మూడింట రెండు వంతుల సూపర్ మెజారిటీతో, కేంద్ర, రాష్ట్రాలు రెండింటికీ ఉమ్మడిగా మరిన్ని అఖిల భారత సర్వీసులను సృష్టించడానికి భారత ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇచ్చే తీర్మానాన్ని ఆమోదించవచ్చు.

పార్టీ సభ్యత్వం

[మార్చు]

రాజకీయ పార్టీల వారీగా వారి రాజ్యసభ సభ్యులు

కూటమి పార్టీ పార్లమెంటు సభ్యులు సభ నాయకుడు
NDA
సీట్లు: 129 		BJP 99 జగత్ ప్రకాష్ నడ్డా
JD(U) 4 సంజయ్ కుమార్ ఝా
NCP 3 ప్రఫుల్ పటేల్
AIADMK 3 ఎం.తంబిదురై
TDP 2 ప్రకటించాలి
JD(S) 1 హెచ్‌డి దేవెగౌడ
SHS 1 మిలింద్ దేవరా
RLD 1 జయంత్ చౌదరి
RLM 1 ఉపేంద్ర కుష్వాహ
PMK 1 అన్బుమణి రామదాస్
AGP 1 బి. పి. బైశ్య
TMC(M) 1 జి. కె. వాసన్
NPP 1 డబ్ల్యూ. ఖర్లూఖి
RPI(A) 1 రామ్‌దాస్ అథవాలే
UPPL 1 రంగ్వ్రా నార్జరీ
IND 2
NOM 6 ఎవ్వరూ లేరు
INDIA
సీట్లు: 78 		INC 27 మల్లికార్జున్ ఖర్గే
AITC 13 డెరెక్ ఓబ్రియన్
DMK 10 తిరుచ్చి శివ
RJD 5 పి.సి.గుప్తా
CPI(M) 4 బికాష్ రంజన్ భట్టాచార్య
SP 4 రామ్ గోపాల్ యాదవ్
JMM 3 శిబు సోరెన్
NCP-SP 2 శరద్ పవార్
SS(UBT) 2 సంజయ్ రౌత్
CPI 2 పి. సంతోష్ కుమార్
IUML 2 పి.వి. అబ్దుల్ వహాబ్
MDMK 1 వైకో
AGM 1 అజిత్ కుమార్ భుయాన్
KC(M) 1 జోస్ కె. మణి
IND 1 కపిల్ సిబల్
అమర్చని సీట్లు: 30 AAP 9 సంజయ్ సింగ్
YSRCP 7 పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్
BJD 7 సస్మిత్ పాత్ర
BRS 4 కె.ఆర్.సురేష్ రెడ్డి
BSP 1 రామ్‌జీ గౌతమ్
MNF 1 కె. వన్లాల్వేనా
ఖాళీ 9
మొత్తం 245 —

కూర్పు

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: ప్రస్తుత రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా

ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం జనాభాకు అనుగుణంగా సీట్లు కేటాయించబడతాయి. మునుపటి సీట్ల విభజన నుండి జనాభా మార్పుల కారణంగా, ఒకప్పుడు అధిక సాపేక్ష జనాభా ఉన్న రాష్ట్రాలకు ప్రస్తుతం అధిక జనాభా ఉన్న ఇతర రాష్ట్రాల కంటే ఎక్కువ సీట్లు ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, తమిళనాడులో 72 మిలియన్ల జనాభాకు (2011లో) 18 మంది ప్రతినిధులు ఉన్నారు, అలాగే బీహార్ (104 మిలియన్లు), పశ్చిమ బెంగాల్ (91 మిలియన్లు) కేవలం 16 మంది మాత్రమే ఉన్నారు. రాష్ట్ర శాసనసభ ద్వారా సభ్యులు ఎన్నుకోబడినందున, శాసనసభలు లేని కొన్ని చిన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం ఉండదు. అందువల్ల, అండమాన్, నికోబార్ దీవులు, చండీగఢ్, దాద్రా, నాగర్ హవేలి, డామన్, డయ్యూ, లడఖ్, లక్షద్వీప్‌లు ఎటువంటి ప్రతినిధులను పంపవు. పన్నెండు మంది సభ్యులను అధ్యక్షుడు నామినేట్ చేస్తారు.[12][13]

1950 జనవరి 26న భారత రాజ్యాంగంలోని నాల్గవ షెడ్యూల్ ప్రకారం, రాజ్యసభలో 216 మంది సభ్యులతో ఉండాలి, వీరిలో 12 మంది సభ్యులను రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేయాలి. మిగిలిన 204 మంది రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఎన్నికయ్యారు.[14] భారత రాజ్యాంగంలో రాజ్యసభ ప్రస్తుత అనుమతి పొందిన సంఖ్య 250, దీనిని రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పెంచవచ్చు. అయితే, 1951 ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ప్రకారం ప్రస్తుత సంఖ్య 245, దీనిని చట్టాన్ని సవరించడం ద్వారా 250 వరకు పెంచవచ్చు, వీరిలో 233 మంది రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రతినిధులు 12 మంది రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేస్తారు.[15] రాజ్యసభకు నామినేట్ చేయబడిన 12 మంది సభ్యులు నిర్దిష్ట రంగాలలో ప్రముఖులు, నిర్దిష్ట రంగంలో ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తులు అయిఉంటారు.

రాజ్యసభలో రాష్ట్రాల/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సభ్యుల సంఖ్య

[మార్చు]
రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఆ రాష్ట్రానికి సీట్లు అతిపెద్ద పార్టీ NDA I.N.D.I.A. ఇతరులు ఖాళీ ఎన్నికల చక్రం
ఆంధ్రప్రదేశ్[16] 11 YSRCP 7 టిడిపి 2 వైకాపా 7 26 (4)

28 (4)

BJP 2
అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 1 BJP 1 BJP 1 26 (1)
అసోం 7 BJP 4 BJP 4 AGM 1 25 (2)

26 (3) 28 (2)

AGP 1
UPPL 1
బీహార్ 16 RJD 6 BJP 4 INC 1 24 (4)

26 (4) 28 (4)

JD(U) 5
ఛత్తీస్‌గఢ్ 5 INC 4 BJP 1 INC 4 24 (1)

26 (2) 28 (2)

ఢిల్లీ 3 AAP 3 3 30 (3)
గోవా 1 BJP 1 BJP 1 29 (1)
గుజరాత్ 11 BJP 8 BJP 8 INC 3 24 (4)

26 (4) 29 (3)

హర్యానా 5 BJP 3 IND 1 INC 1 24 (1)

26 (2) 28 (2)

హిమాచల్ ప్రదేశ్ 3 BJP 3 BJP 3 24 (1)

26 (1) 28 (1)

జమ్మూ కాశ్మీర్ 4 4
జార్ఖండ్ 6 BJP 3 BJP 3 JMM 2 24 (2)

26 (2) 28 (2)

కర్ణాటక 12 BJP 6 BJP 6 INC 5 24 (4)

26 (4) 28 (4)

JD(S) 1
కేరళ 9 CPIM 3 INC 1 24 (3)

27 (3) 28 (3)

CPI(M) 3
IUML 2
CPI 2
KC(M) 1
మధ్య ప్రదేశ్ 11 BJP 8 BJP 8 INC 3 24 (5)

26 (3) 28 (3)

మహారాష్ట్ర 19 BJP 8 BJP 8 INC 3 24 (6)

26 (7) 28 (6)

RPI(A) 1 NCP-SP 3
NCP 1 SS(UBT) 3
మణిపూర్ 1 BJP 1 BJP 1 26 (1)
మేఘాలయ 1 NPEP 1 NPP 1 26 (1)
మిజోరం 1 MNF 1 MNF 1 26 (1)
నాగాలాండ్ 1 BJP 1 BJP 1 28 (1)
ఒడిశా 10 BJD 8 BJP 1 BJD 8 24 (3)

26 (4) 28 (3)

పుదుచ్చేరి 1 BJP 1 BJP 1 27 (1)
పంజాబ్ 7 AAP 7 colspan="3" AAP 3 28 (7)
రాజస్థాన్ 10 INC 6 BJP 4 INC 6 24 (3)

26 (3) 28 (4)

సిక్కిం 1 BJP 1 BJP 1 30 (1)
తమిళనాడు 18 DMK 10 IND 1 DMK 10 AIADMK 3 25 (6)

26 (6) 28 (6)

PMK 1 MDMK 1 TMC(M) 1
INC 1
తెలంగాణ 7 BRS 4 INC 3 BRS 4 24 (3)

26 (2) 28 (2)

త్రిపుర 1 BJP 1 BJP 1 28 (1)
ఉత్తర ప్రదేశ్ 31 BJP 25 BJP 25 SP 3 BSP 1 24 (10)

26 (10) 28 (11)

RLD 1
IND 1
ఉత్తరాఖండ్ 3 BJP 3 BJP 3 24 (1)

26 (1) 28 (1)

పశ్చిమ బెంగాల్ 16 TMC 13 BJP 2 INC 0 24 (5)

26 (5) 29 (6)

AITC 13
CPI(M) 1
రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేసిన అభ్యర్థులు 12 BJP 2 NOM 6 4 24 (4)

26 (1) 28 (5)

మొత్తం 245 BJP '9 126 78 33 8 24 (69)

25 (08) 26 (73) 27 (04) 28 (75) 29 (10)

సభ అధికారులు

[మార్చు]

చైర్మన్

[మార్చు]

రాజ్యసభకు చైర్మన్ అధ్యక్షత వహిస్తారు. భారత ఉపరాష్ట్రపతి ఎక్స్-అఫీషియోగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుతం, జగదీప్ ధంఖర్ 2022 ఆగస్టు నుండి చైర్మన్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

డిప్యూటీ చైర్మన్

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: రాజ్యసభ డిప్యూటీ చైర్‌పర్సన్

రాజ్యసభ తన సభ్యుల నుండి డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌ను ఎన్నుకుంటుంది. ఛైర్మన్ లేనప్పుడు ప్రిసైడింగ్ అధికారిగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుతం, హరివంశ్ నారాయణ్ సింగ్ 2020 సెప్టెంబరు నుండి డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

సభా నాయకుడు

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: రాజ్యసభ సభా నాయకుడు

భారత ఉపాధ్యక్షుడు, ఉపాధ్యక్షుడితో పాటు, "సభ నాయకుడు" అనే పదవి కూడా ఉంది. ఇది క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాను కలిగి ఉంది. వారు సభలో సభ్యులు లేదా మరొక నామినేటెడ్ మంత్రి అయితే ప్రధానమంత్రి. నాయకుడికి ముందు వరుసలో ఛైర్మన్ పక్కన ఒక సీటు ఉంటుంది.

ప్రతిపక్ష నాయకుడు

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు

సభలో ప్రభుత్వ ప్రధాన ప్రతినిధి అయిన సభా నాయకుడితో పాటు, ప్రతిపక్ష పార్టీలకు నాయకత్వం వహించే ప్రతిపక్ష నాయకుడు (LOP) కూడా ఉంటారు. ఈ విధిని పార్లమెంట్ చట్టం, 1977లో ప్రతిపక్ష నాయకుల జీతం, భత్యాలలో మాత్రమే గుర్తించారు. సాధారణంగా ఇది అతిపెద్ద ప్రభుత్వేతర పార్టీకి నాయకుడు, ఛైర్మనుగా ఉన్నవారిని గుర్తిస్తారు.

వైస్-చైర్‌పర్సన్‌ల ప్యానెల్

[మార్చు]

ఛైర్మన్, డిప్యూటీ ఛైర్మన్ ఇద్దరూ లేనప్పుడు రాజ్యసభ సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించడానికి ఛైర్మన్ నామినేట్ చేసిన సభ్యుల బృందంలో ఒకరు నిర్వహిస్తారు. ప్రస్తుత వైస్-ఛైర్‌పర్సన్‌లలో ఫాంగ్నాన్ కొన్యాక్, పి. టి. ఉష, కిరణ్ చౌదరి, మమతా మొహంత, ఘన్‌శ్యామ్ తివారీ, సస్మిత్_పాత్ర, (జయ్ పత్రకెన్), భువనేశ్వర్ కలిత ఉన్నారు.[17]

సెక్రటరీ జనరల్

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: రాజ్యసభ సెక్రటరీ జనరల్

సెక్రటరీ జనరల్ రాజ్యసభ సెక్రటేరియట్ ప్రధాన కార్యనిర్వాహక అధికారి, పార్లమెంటరీ విషయాలపై రాజ్యసభ ఛైర్మన్‌కు ముఖ్య సలహాదారుగా పనిచేస్తారు. ప్రస్తుతం, ప్రమోద్ చంద్ర మోడీ 2021 నవంబరు నుండి సెక్రటరీ జనరల్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

సచివాలయం

[మార్చు]

రాజ్యసభ సచివాలయం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 98లో ఉన్న నిబంధనల ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడింది. పార్లమెంటులోని ప్రతి సభకు ప్రత్యేక సెక్రటేరియల్ సిబ్బందిని అందించే ఆ ఆర్టికల్ 98 ప్రకారం, పార్లమెంట్ సెక్రటేరియట్ - ప్రతి పార్లమెంటు సభకు ప్రత్యేక సెక్రటేరియల్ సిబ్బంది ఉండాలి: ఈ నిబంధనలోని ఏదీ పార్లమెంటు ఉభయ సభలకు ఉమ్మడిగా పదవులను సృష్టించడాన్ని నిరోధించేదిగా భావించకూడదు. (2) పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా పార్లమెంటులోని ఏ సభలోనైనా సెక్రటేరియల్ సిబ్బందికి నియమించబడిన వ్యక్తుల నియామకం సేవా నిబంధనలను నియంత్రించవచ్చు.[18] రాజ్యసభ సెక్రటేరియట్ చైర్మన్ మొత్తం మార్గదర్శకత్వం, నియంత్రణలో పనిచేస్తుంది.

సచివాలయం విధులు

[మార్చు]

(i) రాష్ట్ర మండలి (రాజ్యసభ) సమర్థవంతంగా పనిచేయడానికి సెక్రటేరియల్ సహాయం మద్దతు అందించడం; (ii) రాజ్యసభ సభ్యులకు అనుమతించదగిన సౌకర్యాలను అందించడం; (iii) వివిధ పార్లమెంటరీ కమిటీలకు సేవ చేయడం; (iv) పరిశోధన, రిఫరెన్స్ మెటీరియల్‌ను సిద్ధం చేయడం, వివిధ ప్రచురణలను ప్రచురించడం; (v) సభ సెక్రటేరియట్‌లో మానవశక్తిని నియమించడం, సిబ్బంది విషయాలను చూసుకోవడం; (vi) రాజ్యసభ, దాని కమిటీల పనితీరుకు సంబంధించి అవసరమైన విధంగా రాజ్యసభ రోజువారీ కార్యకలాపాల రికార్డును సిద్ధం చేయడం, ప్రచురించడం, ఇతర ప్రచురణలను ప్రచురించడం..[18]

రాజ్యసభ ఛైర్మన్‌కు భారత ప్రభుత్వ క్యాబినెట్ కార్యదర్శికి సమానమైన హోదా కలిగిన సెక్రటరీ జనరల్ సహాయం చేస్తారు. సెక్రటరీ జనరల్‌కు కార్యదర్శి, అదనపు కార్యదర్శి, జాయింట్ సెక్రటరీ, సెక్రటేరియట్‌లోని ఇతర అధికారులు, సిబ్బంది స్థాయిలోని సీనియర్ అధికారులు సహాయం చేస్తారు. ప్రస్తుత సెక్రటరీ జనరల్ ప్రమోద్ చంద్ర మోడీ.[19][20] 2019 శీతాకాల సమావేశంలో, రాజ్యసభ మార్షల్స్ యూనిఫామ్‌లను సాంప్రదాయ భారతీయ దుస్తులు, తలపాగాల నుండి ముదురు నేవీ బ్లూ, ఆలివ్ గ్రీన్ మిలిటరీ-శైలి దుస్తులతో టోపీలతో మార్చారు.[21][22]

మీడియా

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: సంసద్ టీవీ

సంసద్ టీవీ (STV) అనేది భారత పార్లమెంటు ఉభయ సభల యాజమాన్యంలో, సంయుక్తంగా నిర్వహించబడుతున్న 24 గంటల పార్లమెంటరీ టెలివిజన్ ఛానల్. ఈ ఛానెల్ పార్లమెంటరీ వ్యవహారాలను, ముఖ్యంగా దాని పనితీరు, విధాన అభివృద్ధిని లోతైన కవరేజ్, విశ్లేషణను అందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. సమావేశాల సమయంలో, సంసద్ టీవీ ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేస్తుంది. సభ కార్యకలాపాల విశ్లేషణను అలాగే ఇతర రోజువారీ పార్లమెంటరీ కార్యక్రమాలు, పరిణామాలను ప్రదర్శిస్తుంది. గతంలో పార్లమెంటు ఉభయ సభలు వరుసగా రాజ్యసభ టీవీ, లోక్‌సభ టీవీ అనే పేర్లతో తమ సొంత ఛానెల్‌లను కలిగి ఉండేవి..[23]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ EENADU (30 April 2024). "ఏ సభలో ఎంత మంది సభ్యులు?". Archived from the original on 30 April 2024. Retrieved 30 April 2024.
  2. ↑ https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/rajya-sabha
  3. ↑ "Rajya Sabha Introduction". rajyasabha.nic.in. Retrieved 2021-11-10.
  4. ↑ 4.0 4.1 "Rajya Sabha". rajyasabha.nic.in. Retrieved 2021-12-10.
  5. ↑ "Council of States (Rajya Sabha) – rajyasabha.in". Archived from the original on 18 జూన్ 2012.
  6. ↑ Sinha, Yashita (26 March 2023). "What is the eligibility criteria for an MP?- Know about their responsibilities and disqualification grounds". Jagran Josh (in ఇంగ్లీష్). Jagran Prakashan. Archived from the original on 27 November 2023. Retrieved 27 November 2023.
  7. ↑ "Handbook for Returning Officers – for Elections to the Council of States and State Legislative Councils" (PDF). Election Commission of India. 1992. pp. 400–426. Archived (PDF) from the original on 10 జనవరి 2017. Retrieved 2 ఆగస్టు 2017.
  8. ↑ "Website of the Rajya Sabha – Legislation". Archived from the original on 19 October 2017. Retrieved 2 November 2017.
  9. ↑ Khan, Khadija (4 August 2023). "Money Bills vs Finance Bills: What are the differences, what the court has ruled". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 27 November 2023. Retrieved 27 November 2023.
  10. ↑ "SUMMONING AND PROROGATION OF BOTH HOUSES OF PARLIAMENT AND DISSOLUTION OF LOK SABHA" (PDF). Ministry of Parliamentary Affairs (India). Retrieved 27 November 2023.
  11. ↑ "What is no-confidence motion, how its debated and what happens if party/alliance lose or win". The Economic Times. 8 Aug 2023. Retrieved 25 August 2024.
  12. ↑ "Frequently asked questions about Rajya Sabha". Indian Parliament. Archived from the original on 11 డిసెంబరు 2016. Retrieved 8 డిసెంబరు 2012.
  13. ↑ "Composition of Rajya Sabha – Rajya Sabha At Work" (PDF). rajyasabha.nic.in. Rajya Sabha Secretariat, New Delhi. Archived from the original (PDF) on 5 మార్చి 2016. Retrieved 20 అక్టోబరు 2015.
  14. ↑ "Composition of Rajya Sabha – Rajya Sabha At Work" (PDF). rajyasabha.nic.in. Rajya Sabha Secretariat, New Delhi. Archived from the original (PDF) on 5 మార్చి 2016. Retrieved 20 అక్టోబరు 2015.
  15. ↑ "Composition of Rajya Sabha – Rajya Sabha At Work" (PDF). rajyasabha.nic.in. Rajya Sabha Secretariat, New Delhi. Archived from the original (PDF) on 5 మార్చి 2016. Retrieved 20 అక్టోబరు 2015.
  16. ↑ "Rajya Sabha members allotted to Telangana, Andhra Pradesh". The Economic Times. 30 మే 2014. Archived from the original on 9 ఫిబ్రవరి 2014. Retrieved 21 అక్టోబరు 2015.
  17. ↑ National Informatics Centre. "Panel of Vice-Chairpersons". Digital Sansad. Retrieved 19 December 2024.
  18. ↑ 18.0 18.1 "Secretariat Introduction" (PDF). Digital Sansad. Archived (PDF) from the original on 9 October 2023. Retrieved 3 October 2023.
  19. ↑ "Secretary-General, Rajya Sabha". Archived from the original on 11 August 2018. Retrieved 18 May 2018.
  20. ↑ "Ex-CBDT chief P.C. Mody made Rajya Sabha Secretary General". The Hindu (in Indian English). 2021-11-12. ISSN 0971-751X. Archived from the original on 6 March 2022. Retrieved 2022-03-07.
  21. ↑ Harwant Singh (retd), Lt Gen. "Curb rampant copying of military uniform". The Tribune (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 26 December 2019. Retrieved 2019-12-26.
  22. ↑ Service, Tribune News. "Naidu orders review of new military-style uniform of marshals". The Tribune (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 26 December 2019. Retrieved 2019-12-26.
  23. ↑ "About Rajya Sabha TV". Rajya Sabha. Archived from the original on 9 ఫిబ్రవరి 2014. Retrieved 19 మే 2014.

వెలుపలి లంకెలు

[మార్చు]


28°37′0″N 77°12′30″E / 28.61667°N 77.20833°E / 28.61667; 77.20833

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రాజ్యసభ&oldid=4596929" నుండి వెలికితీశారు