Jump to content

తపస్సు

వికీపీడియా నుండి
తపస్సు – జైన ధ్యాన సాధన జరుగుతున్న దృశ్యం.[1]

తపస్ లేదా తపస్సు (సంస్కృతం: तपस्, tapas) భారతీయ మతాలలో కనిపించే వివిధ రకాల కఠోర ఆధ్యాత్మిక సాధనలు, ధ్యాన విధానాలకు సంబంధించిన పదం. జైనమతంలో తపస్సు అనగా సన్యాసం, కఠోర వ్రతాచరణలు, శరీరాన్ని నియంత్రించే తపోక్రియలు, ఆత్మనిగ్రహ సాధనలు.[1][2] బౌద్ధమతంలో తపస్సు అనేది ధ్యాన సాధన, ఆత్మ నియంత్రణ, నైతిక క్రమశిక్షణ వంటి ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలను సూచిస్తుంది.[3]

హిందూమతంలోని వివిధ సంప్రదాయాలలో తపస్సు అనే పదానికి విస్తృతమైన అర్థపరిధి ఉంది. ఇది ఒకవైపు కఠోర తపోసాధనలు, శరీర నియంత్రణ వంటి ఆచారాలను సూచిస్తే, మరోవైపు అంతరంగ శుద్ధి, ధ్యానం ద్వారా ఆత్మనిగ్రహం, ఇంద్రియ నియంత్రణ వంటి ఆధ్యాత్మిక సాధనలను కూడా సూచిస్తుంది.[4][5][6]

తపస్సు సాధన సాధారణంగా ఏకాంత జీవనాన్ని, లోకవిముఖతను కలిగి ఉంటుంది. ఇది మఠ సంప్రదాయాలలో, సన్యాస జీవన విధానాలలో ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణించబడుతుంది. భారతీయ మతాల ప్రకారం తపస్సు అనేది మోక్షం (విముక్తి, ముక్తి, పరమరక్షణ) సాధించడానికి ఉపకరించే ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.[2]

వేద సాహిత్యంలో తపస్ ఆధారంగా ఏర్పడిన సంయుక్త పదాలు అనేక ఆధ్యాత్మిక భావనలను వివరించడానికి విస్తృతంగా ఉపయోగించబడ్డాయి. వీటిలో ధ్యానం, విశేషమైన అవగాహనలు, అంతర్దృష్టులను పొందే ప్రక్రియలు, యోగి లేదా తాపస (వృద్ధి రూపంలో "తపస్సు ఆచరించే వ్యక్తి", "సన్యాసి" అనే అర్థం) అనుభవించే ఆధ్యాత్మిక పరమానందం, అలాగే లైంగిక సాన్నిహిత్యంలోని ఉష్ణత వంటి భావనలు ఉన్నాయి.[7] కొన్ని సందర్భాల్లో తపస్ అనే పదం ప్రాయశ్చిత్తం, పుణ్యకార్యం, అలాగే గాఢమైన ధ్యాన సాధన అనే అర్థాలను కూడా సూచిస్తుంది.[8]

వ్యుత్పత్తి, అర్థం

[మార్చు]

తపస్ అనే పదం తప్ (तप्) అనే సంస్కృత ధాతువు నుండి ఉద్భవించింది. దీని మూలార్థం "వేడి చేయడం", "ఉష్ణాన్ని విడుదల చేయడం", "ప్రకాశించడం", "దహించడం".,కాలక్రమేణా ఈ పదం "బాధను అనుభవించడం", "శరీరాన్ని నియంత్రించడం", "తపస్సు చేయడం" వంటి అర్థాలను కూడా సంతరించుకుంది. గత కర్మలను దహించి, వ్యక్తి విముక్తిని పొందడానికి చేసే సాధనను కూడా తపస్ అని పేర్కొన్నారు., అందువల్ల తపస్ అనే పదానికి "ఉష్ణం", "వేడి", "అగ్ని" అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.

ఈ పదం యొక్క అర్థం ప్రాచీన భారతీయ సాహిత్యంలో క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది. తపస్, తప్ ధాతువుతో ఏర్పడిన సంయుక్త పదాలపై అత్యంత ప్రాచీన చర్చలు జీవజననానికి అవసరమైన ఉష్ణంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.[9][10]

ఈ భావనకు మూలం ప్రకృతిలోని సహజ ప్రక్రియలలో ఉంది. ముఖ్యంగా తల్లి అందించే వెచ్చదనం, అలాగే కోడి వంటి పక్షులు తమ గుడ్లను పొదిగి వాటికి అందించే ఉష్ణం జీవుల పుట్టుకకు అత్యవసరమైనది. ఈ సహజ ప్రక్రియను వేద పండితులు జ్ఞానోదయం, ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మ వంటి భావనలను వివరించడానికి ప్రతీకగా ఉపయోగించారు.[11]

తపస్, తప్ ధాతువుతో ఏర్పడిన పదాలకు సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన ప్రస్తావనలు అనేక హిందూ గ్రంథాలలో కనిపిస్తాయి. వాటిలో ఋగ్వేదం (10.154.5), శతపథ బ్రాహ్మణం (5.3–5.17),, అథర్వవేదం (4.34.1, 6.61.1, 11.1.26) ముఖ్యమైనవి.

ఈ గ్రంథాలలో తపస్ అనేది ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పొందిన ఋషుల జననానికి దారితీసిన ప్రక్రియగా వివరించబడింది.[9] అథర్వవేదం ప్రకారం దేవతలందరూ తపస్ నుండి జన్మించారు (తపోజాః), అలాగే భూమిపైని సమస్త జీవరాశి సూర్యుని తపస్ నుంచే ఉద్భవించింది (తపసః సంబభూవుః).[9][12]

జైమినీయ ఉపనిషద్ బ్రాహ్మణంలో జీవం తనను తాను కొనసాగించుకోవడం, సంతానోత్పత్తి చేయడం తపస్ ద్వారా జరుగుతుందని పేర్కొనబడింది. ఈ ప్రక్రియ లైంగిక ఉష్ణంతో ప్రారంభమవుతుందని అందులో వివరించబడింది.[13][14]

సంస్కృతంలోని తపస్యా (tapasyā, నపుంసక లింగం) అనే పదానికి అక్షరార్థంగా "వేడి ద్వారా ఉత్పన్నమైనది" అనే అర్థం ఉంది. ఇది ఒక వ్యక్తి నిర్దిష్ట లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి స్వచ్ఛందంగా చేపట్టే క్రమశిక్షణతో కూడిన సాధన లేదా ఆధ్యాత్మిక ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తుంది. తపస్సును ఆచరించే వ్యక్తిని తాపస (Tapasvin) అని పిలుస్తారు.

హిందూమతంలోని అగ్నిదేవుడు అగ్ని అనేక వైదిక కర్మకాండలకు, ముఖ్యంగా యజ్ఞం, హోమం వంటి ఆచారాలకు కేంద్రబిందువుగా ఉంటాడు. అగ్ని ఉష్ణం, లైంగిక శక్తి, గర్భధారణకు అవసరమైన జీవశక్తి వంటి భావనలకు ప్రతీకగా పరిగణించబడుతుంది. అందువల్ల అగ్నిని గొప్ప తాపసుడు (tapasvin)గా కూడా భావిస్తారు.[15][16]

తాపసి (tapasvi) అనే పదం పురుష సన్యాసి లేదా ధ్యానసాధకుడిని సూచిస్తే, తాపసిని (tapasvinī) అనే పదం స్త్రీ తపస్విని లేదా ధ్యానసాధకురాలిని సూచిస్తుంది.[17][18]

బౌద్ధమతం

[మార్చు]

గౌతమ బుద్ధుడు జ్ఞానోదయాన్ని పొందక ముందు ఇతర శ్రమణ సంప్రదాయాలలో కనిపించే విధమైన కఠోర తపస్సు (శరీరదమన సాధనలు) ఆచరించాడు. ఈ సాధనలను బౌద్ధ సాహిత్యంలో తపస్ (టిబెటన్: dka' thub, చైనీస్: kuxing, జపనీస్: kugyo, కొరియన్: kohaeng) అని పేర్కొంటారు.[19][20]

అయితే జ్ఞానోదయం పొందిన తరువాత బుద్ధుడు ప్రతిపాదించిన మధ్యమ మార్గం, ఆర్య అష్టాంగ మార్గంలో ఇటువంటి శరీరదమన తపస్సులకు స్థానం లేదు.[21]

మజ్ఝిమ నికాయ, దేవదహ సుత్త వంటి అనేక బౌద్ధ గ్రంథాలలో బుద్ధుడు ఈ విధమైన కఠోర తపస్సులను జైనుల (నిగంఠులు) ఆచారాలతో అనుసంధానించాడు. జైనుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ తపస్సుల ద్వారా గత కర్మలు నశిస్తాయి, కొత్త కర్మలు ఏర్పడకుండా నిరోధించబడతాయి. ఈ విధంగా సంసారం అనే జనన మరణ చక్రానికి కారణమయ్యే కర్మబంధనం తొలగిపోతుందని వారు విశ్వసించారు.[22] ఈ ప్రాచీన బౌద్ధ గ్రంథాలు చారిత్రకంగా కూడా ప్రాముఖ్యత కలిగినవి. ఎందుకంటే వీటిలో జైన బ్రాహ్మణులు, జైన తపస్వులు, వారి కర్మ సిద్ధాంతం, అలాగే వారు అనుసరించిన తపస్ సాధనల ఉద్దేశ్యాల గురించి వివరాలు లభిస్తాయి. ఇవి ప్రాచీన భారతదేశంలోని శ్రమణ సంప్రదాయాల అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.[23]

భగవంతుడు (బుద్ధుడు) ఇలా అన్నాడు:

"భిక్షువులారా! కొందరు తపస్వులు, బ్రాహ్మణులు ఈ విధంగా అభిప్రాయపడుతారు: 'ఒక వ్యక్తి అనుభవించే ఏదైనా — అది సుఖమైనదైనా, దుఃఖమైనదైనా, సుఖదుఃఖాలకు అతీతమైనదైనా — అవన్నీ గతంలో చేసిన కర్మల ఫలితమే. అందువల్ల, తపస్సు (తపస్) ద్వారా పూర్వ కర్మలను నశింపజేయడం, అలాగే కొత్త కర్మలను (కమ్మ) చేయకుండా ఉండడం వల్ల భవిష్యత్తులో కొత్త కర్మల ప్రవాహం ఆగిపోతుంది. భవిష్యత్తులో కర్మల ప్రవాహం ఆగిపోవడంతో కర్మల నాశనం సంభవిస్తుంది. కర్మల నాశనంతో దుఃఖం నశిస్తుంది. దుఃఖం నశించడంతో అనుభూతులు అంతమవుతాయి; అనుభూతుల అంతంతో సమస్త దుఃఖం పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.' బంధనాల నుండి విముక్తులైనవారమని చెప్పుకునే నిగంఠులు (జైనులు) ఈ విధంగా ఉపదేశిస్తారు.

'ఓ నిగంఠులారా, మీరు...'

—చూల దుక్ఖఖ్ఖంధ సుత్త, ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథం, పియోత్ర్ బాల్చెరోవిచ్ అనువాదం[23][24][note 1]

జైన గ్రంథాలైన ఉత్తరాధ్యయన సూత్రం (Uttarajjhyayana) వంటి రచనలలో కూడా ఈ విధమైన తపస్సు (తపస్) ఆచారాలు ధృవీకరించబడ్డాయి.[22]

బౌద్ధ తత్వవేత్త ధర్మకీర్తి (Dharmakīrti) మోక్షాన్ని పొందడానికి జైనులు అనుసరించే తపస్ సాధనలను తీవ్రంగా విమర్శించాడు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా అనేక జైన పండితులు ధర్మకీర్తి అభిప్రాయాలను, అతని విశ్లేషణను గట్టిగా ఖండిస్తూ, తమ తపస్సు-ఆధారిత విముక్తి మార్గం ఎందుకు సముచితమైనదో వివరిస్తూ వాదించారు.[22]

ప్రొఫెసర్ హజిమే నకమురా, ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలలో కొన్ని తపస్సు (తపస్) బౌద్ధ ఆచరణలో ప్రారంభ దశలో ఒక భాగమని సూచిస్తున్నాయి. ఆ కాలంలో శరీరాన్ని కఠిన నియమాలకు లోను చేసే తపస్సు, బౌద్ధ భిక్షువులు తమ ఆధ్యాత్మిక సాధనలో అనుసరించగల ఒక ఐచ్ఛిక మార్గంగా పరిగణించబడింది.[21][25][note 2] థాయ్‌లాండ్‌లోని థేరవాద సంప్రదాయంలో, 12వ శతాబ్దంలో ఒక ప్రత్యేక సన్యాస సంప్రదాయం ఉద్భవించింది. ఈ సంప్రదాయానికి చెందిన భిక్షువులు తపస్సు (తపస్) రూపంలో సంచార జీవనం గడుపుతూ, అడవుల్లో లేదా శ్మశానవాటికల సమీపంలో నివసిస్తూ, అత్యంత కఠినమైన నియమాలను అనుసరించేవారు. వీరిని తుడోంగ్ (Thudong) అని పిలిచేవారు.[27][28]

ఈ విధమైన తపస్సు ఆచరించే బౌద్ధ భిక్షువులు మయన్మార్లో కూడా కనిపిస్తారు. థాయ్‌లాండ్‌లోని తమ సహచరుల మాదిరిగానే, వీరు కూడా బౌద్ధ మఠాలలో ఏర్పడిన క్రమబద్ధమైన, అధికారిక సంఘ వ్యవస్థకు దూరంగా ఉండి, తమ స్వంత బౌద్ధ సాధనా విధానాన్ని అనుసరిస్తారు.[29] గ్రంథాధారాలు సూచిస్తున్నట్లుగా, తపస్సు (తపస్) ఆధారిత సాధనాలు క్రీస్తుపూర్వ 3వ శతాబ్దానికే శ్రీలంకలో బౌద్ధ సంప్రదాయంలో భాగమయ్యాయి. ఈ సంప్రదాయం, సంఘ-ఆధారిత మఠ జీవన విధానంతో సమాంతరంగా మధ్యయుగాల వరకు కొనసాగింది.[30] మహాయాన బౌద్ధ సంప్రదాయంలో, గూఢార్థాలు, ఆధ్యాత్మిక రహస్యార్థాలతో కూడిన తపస్సు (తపస్) ఒక ఆమోదిత సాధనగా మారింది. ముఖ్యంగా జపాన్‌లోని టెండై, షింగోన్ బౌద్ధ పాఠశాలలలో ఈ తపస్సు ఆచారాలు విస్తృతంగా అభివృద్ధి చెందాయి.2" />

ఈ జపనీయ బౌద్ధ ఆచారాలలో ప్రాయశ్చిత్తాలు, కఠోర నియమాలు, జలపాతాల కింద స్నానాలు చేయడం, అలాగే ఆత్మశుద్ధి కోసం నిర్వహించే వివిధ కర్మకాండలు ఉండేవి.[30] 12వ శతాబ్దానికి చెందిన జపనీయ గ్రంథాలలో, తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరించిన భిక్షువుల కథనాలు నమోదయ్యాయి. అలాగే 19వ శతాబ్దానికి చెందిన ఆధారాలు, నిచిరెన్ బౌద్ధ భిక్షువులు ప్రతిరోజూ అర్ధరాత్రి లేదా ఉదయం 2 గంటలకు మేల్కొని, తపస్ సాధనలో భాగంగా జలశుద్ధి సంబంధిత కఠిన ఆచారాలను నిర్వహించేవారని సూచిస్తున్నాయి.[30] ఇతర తపస్సు ఆచారాలలో కేవలం పైన్ చెట్ల సూదులు, రెసిన్ పదార్థాలు, విత్తనాలు మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకోవడం వంటి అత్యంత కఠిన నియమాలు ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, జీవించి ఉన్నప్పుడే క్రమంగా తన శరీరాన్ని మమ్మీగా మార్చుకునే సోకుషిన్‌బుత్సు (మీరా) అనే తీవ్రమైన తపస్సు సంప్రదాయం కూడా జపాన్‌లో కనిపించింది.[31][32]

అయితే ఇతర ప్రాంతాలలో ప్రధాన స్రవంతి బౌద్ధ సంప్రదాయాలలో కాలక్రమేణా తపస్ అనే పదానికి ఉన్న అర్థం మారిపోయింది. శరీరదమనంతో కూడిన తపస్సు క్రమంగా ప్రాధాన్యత కోల్పోయి, తపస్ అనే పదం ధ్యానం, ఆధ్యాత్మిక సాధనలను సూచించే పదంగా మారింది.[21] తపస్ అనే పదం బౌద్ధ సాహిత్యంలో విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. రిచర్డ్ గోంబ్రిచ్ అభిప్రాయం ప్రకారం, బౌద్ధ సందర్భంలో దీనికి "శరీరదమనంతో కూడిన తపస్సు" లేదా "ఆత్మపీడనం" అనే అర్థం ఉండదు.[3] బౌద్ధమతంలో తపస్ అనే పదం "ధ్యానం", "వివేకపూర్వక నైతిక స్వీయ నియంత్రణ" లేదా ఈ రెండింటి సమ్మేళనాన్ని సూచిస్తుంది.[3]

గ్రెగ్ బైలీ, ఇయాన్ మాబెట్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ బౌద్ధ భావనలు బ్రాహ్మణిక (వైదిక) సంప్రదాయంలో కనిపించే భావనలకు చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి. అక్కడ తపస్, యోగం, ధ్యానం, జ్ఞానం (గ్నోసిస్) వంటి భావనల మధ్య గణనీయమైన సారూప్యత ఉంది. అయినప్పటికీ, తపస్ అనే భావన భారతీయ మతాలలో అంతర్గత "ఆధ్యాత్మిక ఉష్ణం" (mystic heat) అనే మూల భావన నుండి ఉద్భవించింది.[33]

హిందూమతం

[మార్చు]

చరిత్ర

[మార్చు]

తపస్ గురించిన అత్యంత ప్రాచీన ప్రస్తావన వైదిక గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది.[9] ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మకు ప్రతీకగా తపస్ అనే భావన వేదాలలోనే ఆవిర్భవించింది.[34][35] అథర్వవేదం 11.5.3 మంత్రంలో, గురువు సంరక్షణలో విద్యార్థి పొందే ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మ ప్రక్రియను, తల్లి గర్భంలో శిశువు జీవశాస్త్రపరమైన అభివృద్ధి ప్రక్రియతో పోల్చారు.[36][37]

తపస్ భావన ఉపనిషత్తులలో కూడా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు ప్రకారం దేవతలకు, పూజారులకు కర్మకాండపరమైన సమర్పణలు చేసే వారు ఆధ్యాత్మిక సాధనలో విఫలమవుతారు; అయితే తపస్సు, ఆత్మపరిశీలనలో నిమగ్నమయ్యే వారు విజయాన్ని సాధిస్తారు.[38] అలాగే శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్తు ప్రకారం ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందాలంటే సత్యాన్వేషణతో పాటు తపస్ (ధ్యానం) అవసరమని పేర్కొనబడింది.[38][39]

ముండక ఉపనిషత్తు కూడా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, ఆత్మసాక్షాత్కారం సాధించడానికి తపస్ యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కిచెబుతుంది:

సత్యం ద్వారా ఈ ఆత్మను గ్రహించవచ్చు,
తపస్సు ద్వారా, సమ్యక్‌జ్ఞానం ద్వారా,
నిరంతర బ్రహ్మచర్య జీవితం ద్వారా.

—ముండక ఉపనిషత్తు 3.1.5–6[38][40]

ప్రాచీన హిందూ గ్రంథాల ప్రకారం, ధ్యానం, స్పష్టమైన జ్ఞాన సాధన ఆత్మసాక్షాత్కారానికి అత్యవసరమైనవి. ఆది శంకరాచార్యులు రచించిన గ్రంథాలు తపస్ ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ముఖ్యమని పేర్కొన్నప్పటికీ, అది ఒక్కటే సరిపోదని కూడా వివరిస్తాయి. తరువాతి హిందూ పండితులు "అసత్య తపస్వి" (false ascetic) అనే భావనను చర్చించారు. వీరి ప్రకారం, బ్రహ్మ స్వరూపంపై ధ్యానం చేయకుండా కేవలం తపస్సు యొక్క బాహ్య ఆచారాలను మాత్రమే అనుసరించే వ్యక్తి నిజమైన ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని సాధించలేడు.[38] భారతీయ ధార్మిక గ్రంథాల ప్రకారం, తపస్ ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం.[38][39] ఈ భావన వేదాలలో[41], ఉపనిషత్తులలో[42] విస్తృతంగా ప్రస్తావించబడింది.

అగ్ని దేవుడు హిందూ వివాహాలు వంటి అనేక హిందూ ఆచారాలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాడు. అగ్ని గొప్ప తపస్విగా పరిగణించబడుతుంది. జీవసృష్టి, పోషణ, అభివృద్ధికి అవసరమైన ఉష్ణం, సహనం, అంతర్గత శక్తికి అగ్ని ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.[15]

వాల్టర్ కేల్బర్‌[9], ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం,[13][43][44] ప్రాచీన సంస్కృత గ్రంథాల కొన్ని అనువాదాలలో తపస్ అనే పదాన్ని "కఠోర సాధన" లేదా "సన్యాస తపస్సు"గా అర్థం చేసుకున్నారు. అయితే, ఈ అనువాదం తరచుగా అసంపూర్ణంగా భావించబడుతుంది, ఎందుకంటే అది జీవసృష్టికి అవసరమైన లైంగిక ఉష్ణం లేదా జీవాన్ని పెంపొందించే అంతర్గత వేడిమి అనే సందర్భార్థాన్ని పూర్తిగా ప్రతిబింబించదు. తపస్సు, శ్రమ, అలసట, స్వీయనిగ్రహం వంటి భావనలను ఉష్ణం, గర్భధారణ, అంతర్గత భక్తి వంటి ప్రాచీన భావాలతో అనుసంధానించడం, ప్రతి తల్లి తన గర్భస్థ శిశువును పోషించి ప్రసవించే వరకు చూపే సహనం, కృషి పట్ల ఉన్న పరిశీలనల నుంచే ఉద్భవించిందని భావిస్తారు.[45]

తరువాతి శతాబ్దాలలో రచించబడిన సంస్కృత గ్రంథాలలో, "గుడ్డు పొదగడం" (egg hatching) అనే భావన స్థానంలో "పొదగడం" (brooding) లేదా "పొదిగించడం" (incubation) అనే పదాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడ్డాయి.[46][47]

ప్రేమ, కామం, ఆకర్షణ, శృంగార కోరికలు, లైంగిక సంబంధాలకు సంబంధించిన ప్రాచీన హిందూ సాహిత్యంలో తపస్ అనే పద మూలం విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. ఉదాహరణకు, అథర్వవేదంలో ఒక పురుషుని ప్రేమను పొందాలని లేదా అతని మనసును ఆకర్షించాలని కోరుకునే స్త్రీ కోసం సూచించిన ఒక మంత్రంలో ఇలా పేర్కొనబడింది:

“దేవతలు జీవజలాలలో నింపిన ప్రేమ యొక్క దహనకాంక్షను, ఈ అభిలాషను, ఈ తీవ్రమైన ఆకాంక్షను, వరుణుని నియమం ప్రకారం నీ కొరకు నేను ప్రజ్వలింపజేస్తున్నాను (tam te tapāmi).”

ఈ సందర్భంలో కామ (కోరిక) భావనను తపస్తో అనుసంధానించి, లైంగిక సంయోగానికి దారితీసే అంతర్గత భావోద్వేగాలు, శక్తిని వివరించారు.[48][49][50]

అగ్నిచయనము, శతపథ బ్రాహ్మణం, ఇతర ప్రాచీన గ్రంథాలు కూడా తపస్ అనే పద మూలాన్ని భావోద్వేగాలు, జీవశాస్త్రపరమైన అభివృద్ధి దశలు, గర్భధారణ నుండి శిశు జననం వరకు తల్లి చేసే కృషి వంటి అంశాలకు ప్రతీకగా ఉపయోగించాయి.[51]

తపస్ అనే పదానికి సంబంధించిన ఈ రెండు అర్థాలు వివిధ హిందూ గ్రంథాలలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని ప్రాచీన గ్రంథాలలో తపస్ అనే పదం ఇతర భారతీయ మతాలలో కనిపించే విధంగానే కఠోర తపస్సు, శారీరక దమనము లేదా ఆత్మనిగ్రహ సాధన అనే అర్థంలో ఉపయోగించబడింది.[52] అయితే భగవద్గీత, హిందూ మతంలోని యోగ తత్వశాస్త్ర సంప్రదాయంలో ఈ పదం బౌద్ధమతంలో ఉన్నట్లుగానే స్వీయ శిక్షణ, ఆత్మనిగ్రహం, సద్గుణమయ జీవన విధానాన్ని సూచిస్తుంది.[53]

పురాణాలు, హిందూ మతంలోని దేవీ సంప్రదాయ గ్రంథాలలో తపస్ అనే పదం తీవ్రమైన స్వీయ నియంత్రణతో కూడిన భక్తి సాధనకు సమానార్థకంగా ఉపయోగించబడింది. ఇటువంటి తపస్సు ద్వారా ప్రత్యేకమైన అంతర్గత శక్తులు, ఆధ్యాత్మిక సామర్థ్యాలు లభిస్తాయని విశ్వసించబడింది.[54][55]

ఆధునిక వాడుకలో, కష్టసాధ్యమైనది, పట్టుదల అవసరమైన ఏ ఆచరణనైనా తపస్ అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు, వ్రతం సందర్భంగా ఉపవాసం ఉండడం వంటి ఆచారాలు తపస్ పరిధిలోకి వస్తాయి.[56]

యోగం, బ్రహ్మచర్యం

[మార్చు]

పతంజలి తన యోగసూత్రాలులో తపస్ను నియమాలలో (సద్గుణమయ ఆచరణలు) ఒకటిగా పేర్కొన్నాడు.[57][58] దీనిని ఆయన 2.32, 2.43, 4.1 సూత్రాలలో వివరించాడు.[6] తపస్ అనే పదం ఆత్మనిగ్రహం, ధ్యానం, సరళమైన, నియంత్రిత జీవన విధానం, లేదా అంతర్గత స్వశుద్ధికి దోహదపడే ఏ విధానాన్నైనా సూచిస్తుంది.[45][59][60]

బెంజమిన్ స్మిత్ అభిప్రాయం ప్రకారం, పతంజలి రచనలలోనూ, యోగానికి సంబంధించిన ఇతర హిందూ గ్రంథాలలోనూ తపస్ అనేది "అశుద్ధతలను తగ్గించడం ద్వారా శరీరాన్ని, ఇంద్రియాలను పరిపూర్ణత వైపు నడిపించే సాధనం"గా పేర్కొనబడింది. అలాగే ఇది యోగి పరిపూర్ణత సాధనకు పునాదిగా పరిగణించబడుతుంది.[6]

అష్టాంగ యోగంలోని యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ సాధనలన్నీ కూడా తపస్సు పరిధిలోకే వస్తాయి.[61]

హిందూ సంప్రదాయాలలో తపస్ అనేది బ్రహ్మచర్యం అని పిలువబడే జీవన దశలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటుంది.[62] వేదసాహిత్యం ప్రకారం దీక్ష (విద్యార్థి ఒక జ్ఞానరంగంలో ఆధ్యాత్మికంగా పరిణతి చెందే ప్రక్రియ) కోసం తపస్ అవసరం; అదే సమయంలో తపస్ను ఆచరించడానికి బ్రహ్మచర్య స్థితి అనుకూలంగా ఉంటుంది.[62]

ఈ దశలోని తపస్సులో వ్రతం (ఉపవాసం, ఆహార త్యాగం), శ్రమ (సామాజిక సేవ, సంపద త్యాగం), మౌనం (మాటల నియంత్రణ), కఠోర తపోవ్రత జీవనం (సౌకర్యాల త్యాగం) వంటి ఆచరణలు ఉండవచ్చు.[62]

ఓల్డెన్‌బర్గ్ ప్రకారం, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు బ్రహ్మచారి తన జీవితం చివరి దశ వరకు తపస్సును కొనసాగించాలని సూచిస్తున్నాయి. ఇందులో జుట్టు, గోర్లు, గడ్డం కత్తిరించకుండా ఉండటం వంటి నియమాలు కూడా ఉన్నాయి.[63]

అందువల్ల ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మ, దీక్ష ప్రక్రియలో, బ్రహ్మచారి ఆచరించే తపస్లో మౌనం, ఉపవాసం, ఏకాంతవాసం, బ్రహ్మచర్యం, ఇతర నియమిత ఆచరణలు ఉండవచ్చు. ఈ తపస్సు యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం బ్రహ్మచారి మనస్సును ధ్యానం, వాస్తవ స్వరూప పరిశీలన, ఆత్మపరిశీలన, ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మ వైపు కేంద్రీకరించడం.[62]

బ్రహ్మచర్యం, తపస్య పరస్పర సంబంధితమైనవిగా భావించబడతాయి. విద్యార్థి జీవితం సరళమైనది, నియంత్రితమైనది, కఠోరమైనది, విద్యాభ్యాసానికి అంకితమైనదిగా ఉండాలని ఆశించబడుతుంది.[64][65]

జైనమతం

[మార్చు]

జైనమతంలో తపస్ అనేది ఒక కేంద్రీయ భావన.[66] ఇది గత కర్మలను దహనం చేయడానికి, కొత్త కర్మల సృష్టిని నిలిపివేయడానికి, తద్వారా సిద్ధ స్థితిని (మోక్షాన్ని) పొందడానికి అనుసరించే శారీరక కఠోర సాధనలు, ప్రాయశ్చిత్తాలు, తపోవ్రతాలను సూచిస్తుంది.[22]

జైన సన్యాసులలో అంతర్గత, బాహ్య తపస్సులు రెండూ ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి, కేవల్య (మోక్షం, విముక్తి) సాధనకు అత్యవసరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.[67][68] అయితే, తపస్సు ఆచరణల వివరణలు జైనమతంలోని వివిధ సంప్రదాయాల మధ్య భిన్నంగా ఉంటాయి.[67]

పూజ్యపాదుల వ్యాఖ్యాన గ్రంథమైన సర్వార్థసిద్ధి ప్రకారం, హిందూ మతంలోని సాంఖ్య దర్శనం "జ్ఞానానికే ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది, ఆచరణలకు కాదు", కాగా వైశేషికం "ఆచరణలకే ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది, జ్ఞానానికి కాదు" అని పేర్కొంటుంది. జైన దృష్టిలో ఈ రెండూ తపస్ భావనలో భాగాలు, మోక్ష సాధనకు మార్గాలు.[68] ఉమాస్వాతి రచించిన తత్త్వార్థ సూత్రం తొమ్మిదవ అధ్యాయంలో తపస్లో అనేక రకాల ధ్యాన విధానాలు కూడా ఉంటాయని పేర్కొనబడింది.[68][69] జైనమతంలో తపస్లో అంతర్గత సాధనలు, బాహ్య కఠోర వ్రతాలు రెండూ ఉంటాయి.[70] బాహ్య తపస్సులలో ఉపవాసం, ఇతర మనుషులు లేదా జంతువుల వల్ల కలిగే కష్టాలను సహించడం, నగ్నత్వం లేదా దాదాపు నగ్నత్వంతో వాతావరణ ఇబ్బందులను భరించడం, ఎలాంటి ఆస్తిపాస్తులు కలిగి ఉండకపోవడం, నివాసం లేకుండా జీవించడం, ఎటువంటి భయం లేకుండా, ఎవరికీ హాని కలిగించకుండా ఒంటరిగా సంచరించడం వంటివి ఉన్నాయి. అంతర్గత తపస్సులు బాహ్య తపస్సులకు అనుగుణంగా ఉండే మాటలు, ఆలోచనలు, సంకల్పాలను కలిగి ఉంటాయి. జైన గ్రంథాలు, సంప్రదాయాల మధ్య అంతర్గత, బాహ్య తపస్సుల జాబితాలు కొంత భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, తత్త్వార్థ సూత్రం, ఉత్తరాధ్యయన సూత్రం, భగవతి సూత్రం గ్రంథాలు వాటిని ఈ విధంగా వివరిస్తాయి:[70][69]

  • బాహ్య తపస్సు (Bahya Tapas): ఉపవాసం, నియమిత విరమణలు, భిక్ష స్వీకరణలో నియంత్రణ, రుచికరమైన ఆహారాల త్యాగం, శారీరక కఠోర సాధన, లోకవ్యవహారాల నుండి విరమణ.
  • అభ్యంతర తపస్సు (Abhyantara Tapas): ప్రాయశ్చిత్తం, పెద్దల పట్ల గౌరవం, ఇతరులకు సేవ, అధ్యయనం, ధ్యానం, మానసికంగా శరీరాసక్తిని విడిచిపెట్టడం.

జైనమతంలో తపస్ అనేది కోరికల నియంత్రణను సూచిస్తుంది[71], ఇది స్వీయ శుద్ధీకరణకు ఒక సాధనంగా పరిగణించబడుతుంది.[67]

24వ తీర్థంకరుడు అయిన మహావీరుడు పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు కఠోర తపస్సు ఆచరించాడు. అనంతరం ఆయన కేవల జ్ఞానం (పరమ విముక్తి ప్రసాదించే సర్వజ్ఞత్వం)ను పొందాడు.[72][73]

ఆజీవికులు

[మార్చు]

ఆజీవికులు ప్రాచీన భారతదేశంలోని మరొక మత సంప్రదాయం. ఇది సుమారు క్రీస్తుశకం 13వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగి, అనంతరం అంతరించిపోయింది. ఈ మతంలో తపస్ మోక్షాన్ని పొందడానికి ప్రధాన సాధనంగా పరిగణించబడింది.[74] ఆర్థర్ బాషమ్ ప్రకారం, ఆజీవికులు బహిరంగంగా అత్యంత కఠినమైన తపోమార్గాలను ఆచరించేవారు.[75] వారు ఏ జీవికి లేదా పదార్థానికి హాని కలిగించకూడదని, ఏ ప్రాణికైనా బాధకు కారణం కాకూడదని విశ్వసించేవారు. అందువల్ల వారు పారవేసిన ఆహార అవశేషాలు, వ్యర్థ పదార్థాలను భుజించేవారు. అలాగే తమ కఠోర తపోవ్రత జీవనాన్ని కొనసాగించడానికి అడవులు, పర్వతాలు లేదా ఏకాంత గుహల్లో నివసించేవారు.[75]

బౌద్ధ ధర్మగ్రంథాలలోని నంగుత్త జాతక (Nanguttha Jataka) ప్రకారం, ఆజీవికులు తమ తపస్లో భాగంగా అత్యంత కఠినమైన తపోపద్ధతులను అనుసరించేవారు. వీటిలో ముళ్ల మంచాలపై నిద్రించడం, ఇతర రకాల స్వశరీర దమన ఆచరణలు కూడా ఉండేవి.[76] జైన గ్రంథమైన స్థానాంగ సూత్రం (Sthananga Sutra) కూడా ఆజీవికులు తమ తపస్సులో భాగంగా తీవ్రమైన ప్రాయశ్చిత్తాలు, స్వశరీర దమనాన్ని ఆచరించారని పేర్కొంటుంది.[77] ఆజీవికుల తపోమార్గాల ప్రస్తావన చైనీస్, జపనీస్ బౌద్ధ సాహిత్యాలలో కూడా కనిపిస్తుంది. అక్కడ వీరిని అశిబికులు (Ashibikas) అని పేర్కొన్నారు.[77]

ఆజీవికులు కూడా బౌద్ధమతం, జైనమతం వలె ఒక శ్రమణ మత సంప్రదాయానికి చెందినవారు. ఈ మతాలు పరస్పరం పోటీ పడ్డాయి.[78] ఆజీవికుల అసలు గ్రంథాలలో చాలా వరకు నశించిపోయాయి. అందువల్ల వారి తపస్ ఆచరణలు, ఇతర వివరాల గురించి మనకు ప్రధానంగా బౌద్ధ, జైన గ్రంథాల ద్వారానే సమాచారం లభిస్తోంది. అయితే, ఈ గ్రంథాలలో ఆజీవికుల గురించి ఇవ్వబడిన వివరణలు పూర్తిగా నిష్పక్షపాతంగా ఉన్నాయా లేదా ప్రత్యర్థి మతాల దృష్టికోణం నుండి వక్రీకరించబడినవా అనే విషయంపై పండితులలో సందేహాలు ఉన్నాయి.[79][80][81]

ఆధునిక ఆచరణ

[మార్చు]

ప్రస్తుతం కూడా కొందరు సాధకులు భారతదేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఆశ్రమాలలో తపస్ను ఆచరిస్తున్నారు. ఇందులో ధ్యానం, మతపరమైన అధ్యయనం, ఆధ్యాత్మిక సాధన ప్రధాన భాగాలుగా ఉంటాయి.[82]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ బౌద్ధమతం, జైనమతంలో తపస్ భావనలను పోల్చే ఇలాంటి చర్చ దేవదహ సుత్తలో కూడా కనిపిస్తుంది. వివిధ పండితుల అనువాదాలలో భేదాలు ఉన్నాయి; కొందరు జైనమతంలోని తపస్ను "తపస్సు"గా, మరికొందరు "ప్రాయశ్చిత్తం"గా అనువదించారు. అదేవిధంగా ప్రారంభ వాక్యాలలో కూడా వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి: "తపస్వులు, బ్రాహ్మణులు", లేదా "ధ్యానసాధకులు, బ్రాహ్మణులు", లేదా "సన్యాసులు, బ్రాహ్మణులు" అని. మొదటి పదబంధం విముక్తిని కోరుకునే కానీ బోధించని వారిని సూచిస్తే, రెండవది విముక్తిని కోరుతూ బోధించే వారిని సూచిస్తుంది. చూడండి: Piotr Balcerowicz (2015); Piya Tan (2005), Devadaha Sutta, Living Word of the Buddha, Vol. 18, No. 4, pp. 46–47; Padmanabh S. Jaini (2001), Collected Papers on Buddhist Studies, Motilal Banarsidass, p. 123.
  2. ↑ ఈ ఐచ్ఛిక తపస్సు ఆచారాలు బౌద్ధ వినయ గ్రంథాలలో ప్రస్తావించబడలేదు. అయితే కొన్ని శీల గ్రంథాలలో ఇవి ధుతంగ (Dhutanga; టిబెటన్: sbyang pa'i yan lag, జపనీస్: zudagyo, చైనీస్: toutouxing) పేరుతో పేర్కొనబడ్డాయి. బుద్ధునికి ఆపాదించబడిన బౌద్ధులకు అనుమతించబడిన పదమూడు తపస్సు ఆచారాలలో ముఖ్యమైనవి:[26]
    1. పారేసిన వస్త్రాలతో తయారు చేసిన దుస్తులను మాత్రమే ధరించడం.
    2. కేవలం మూడు వస్త్రాలను మాత్రమే ఉపయోగించడం.
    3. భిక్షాటన ద్వారా ఆహారం సేకరించడం.
    4. మంచి ఆహారం లభించే ఇళ్లలో మాత్రమే కాకుండా, లభించని ఇళ్లలో కూడా భిక్ష కోరడం.
    5. రోజుకు ఒక్కసారే, ఒకే ఆసనంలో భోజనం చేయడం.
    6. సంఘం అందించే భోజనాన్ని స్వీకరించకుండా, భిక్ష ద్వారా పొందిన ఆహారాన్నే తీసుకోవడం.
    7. అదనపు ఆహారాన్ని తిరస్కరించడం.
    8. అడవిలో నివసించడం.
    9. చెట్టు వేరుల వద్ద నివసించడం.
    10. స్వంత వస్త్రంతో చేసిన చిన్న గుడారంలో బహిరంగ ప్రదేశంలో నివసించడం.
    11. శ్మశానవాటికలో నివసించడం.
    12. ఎక్కడైనా నివసిస్తూ దానితో సంతృప్తి చెందడం.
    13. ఎప్పుడూ పడుకోకుండా, కేవలం కూర్చున్న స్థితిలోనే నిద్రించడం.
    ఇతర బౌద్ధ గ్రంథాలలో ఈ జాబితాలో కొంత భేదం కనిపిస్తుంది. కొన్ని సందర్భాలలో ముతక జనపనార లేదా ఉన్నితో తయారైన దుస్తులను మాత్రమే ధరించడం వంటి ఆచారాలు కూడా చేర్చబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అత్యాశ గలవారు లేదా మోహభ్రాంతికి లోనైన భిక్షువులకు ఈ తపస్సు ఆచారాలు సూచించబడ్డాయి.[26]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Cort, J. E. (2002). "Singing the Glory of Asceticism: Devotion of Asceticism in Jainism." Journal of the American Academy of Religion, 70(4), pp. 719–742.
  2. 1 2 Richard F. Gombrich (2006). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge. pp. 44, 58. ISBN 978-1-134-21718-2.
  3. 1 2 3 Richard F. Gombrich (2006). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge. p. 62. ISBN 978-1-134-21718-2.
  4. ↑ Lowitz, L., & Datta, R. (2004). Sacred Sanskrit Words: For Yoga, Chant, and Meditation. Stone Bridge Press, Inc. తపస్సు లేదా తపస్య అనేది సరియైన ఆహారం, విశ్రాంతి, శారీరక శిక్షణ, ధ్యానం మొదలైన వాటి ద్వారా శరీరాన్ని పరిపక్వం చేసి సృజనాత్మక శక్తిని అత్యున్నత స్థాయికి చేర్చే సాధనగా వివరించబడింది. భౌతిక కోరికలను నియంత్రించడం ద్వారా మోక్షాన్ని సాధించడమే దీని లక్ష్యంగా భావించబడుతుంది. Yoga, Meditation on Om, Tapas, and Turiya in the principal Upanishads Archived 2013-09-08 at the Wayback Machine.
  5. ↑ Sanskrit-English Dictionary, France; tapas, tapa, tap.
  6. 1 2 3 Benjamin R Smith (2008). Mark Singleton and Jean Byrne (ed.). Yoga in the Modern World: Contemporary Perspectives. Routledge. p. 144. ISBN 978-1-134-05520-3.
  7. ↑ Kaelber, W. O. (1976). "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda", History of Religions, 15(4), pp. 343–386.
  8. ↑ Monier Williams, Sanskrit-English Dictionary, 2nd Ed. 1899, Tapas.
  9. 1 2 3 4 5 Walter O. Kaelber (May 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda", History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 344–345.
  10. ↑ M. Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary, Oxford: Clarendon Press, 1964, p. 410.
  11. ↑ Walter O. Kaelber (May 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda", History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 343, 358.
  12. ↑ Atharva Veda, 8.1.10.
  13. 1 2 H. Oldenberg, Die Weltanschauung der Brahmana-Texts, Göttingen: Bandenhöck und Ruprecht, 1919.
  14. ↑ H. Oertel, "The Jaiminiya-Upanisad Brahmana", Journal of the American Oriental Society, Vol. 16 (1896).
  15. 1 2 Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda," History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 349–350.
  16. ↑ A. B. Keith (1914), The Veda of the Black Yajus School Entitled Taittiriya Saihitd, 2 vols., Harvard University Press; Also: H. Oldenberg (1964), "The Grihya Sutras", Sacred Books of the East, 2 vols., Motilal Banarsidass, Delhi; see 1.7.25.1, 7.1.1.28.
  17. ↑ Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute. Vol. 58–59. Bhandarkar Oriental Research Institute. 1978. p. 153.
  18. ↑ Purātattva. Indian Archaeological Society. 1996. p. 67.
  19. ↑ Robert E. Buswell Jr.; Donald S. Lopez Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press. p. 894. ISBN 978-1-4008-4805-8.
  20. ↑ Randall Collins (2000), The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change, Harvard University Press, ISBN 978-0674001879, p. 204.
  21. 1 2 3 Hajime Nakamura (1980). Indian Buddhism: A Survey with Bibliographical Notes. Motilal Banarsidass. pp. 73 with footnote 2. ISBN 978-81-208-0272-8.
  22. 1 2 3 4 S. Fujinaga (2003). Olle Qvarnström (ed.). Jainism and Early Buddhism: Essays in Honor of Padmanabh S. Jaini. Jain Publishing Company. pp. 206, 212. ISBN 978-0-89581-956-7.
  23. 1 2 Piotr Balcerowicz (2015). Early Asceticism in India: Ājīvikism and Jainism. Routledge. pp. 149–150 with footnote 289 for the original mentioning Tapas. ISBN 978-1-317-53853-0.
  24. ↑ Thanissaro Bhikkhu (2005), Devadaha Sutta: At Devadaha, M ii.214.
  25. ↑ Shuxian Liu; Robert Elliott Allinson (1988). Harmony and Strife: Contemporary Perspectives, East & West. Chinese University Press. pp. 99 with footnote 25. ISBN 978-962-201-412-1.
  26. 1 2 Robert E. Buswell Jr.; Donald S. Lopez Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press. pp. 255–256. ISBN 978-1-4008-4805-8.
  27. ↑ Robert E. Buswell Jr.; Donald S. Lopez Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press. pp. 22, 910. ISBN 978-1-4008-4805-8.
  28. ↑ K. Tiyavanich (1997). Forest Recollections: Wandering Monks in Twentieth-Century Thailand. University of Hawaii Press. pp. 1–2, 37. ISBN 978-0-8248-1781-7.
  29. ↑ John Powers (2015). The Buddhist World. Routledge. p. 83. ISBN 978-1-317-42017-0.
  30. 1 2 3 William M. Johnston (2000). Encyclopedia of Monasticism: A–L. Routledge. pp. 90–91. ISBN 978-1-57958-090-2.
  31. ↑ Ichiro Hori (1962), Self-Mummified Buddhas in Japan: An Aspect of the Shugen-Dô ("Mountain Asceticism") Sect, History of Religions, Vol. 1, No. 2, pp. 222–242.
  32. ↑ Adriana Boscaro; Franco Gatti; Massimo Raveri (1990). Rethinking Japan: Social Sciences, Ideology & Thought. Routledge. p. 250. ISBN 978-0-904404-79-1.
  33. ↑ Greg Bailey; Ian Mabbett (2003). The Sociology of Early Buddhism. Cambridge University Press. pp. 152 with footnote 44. ISBN 978-1-139-43890-2.
  34. ↑ M. Eliade, Rites and Symbols of Initiation, Harper and Row, New York, pp. 53–57.
  35. ↑ H. Lommel (1955), "Wiedergeburt aus Embryonalem Zustand in der Symbolic des Altindische Rituals," in Tod, Auferstehung, Weltordnung, ed. C. Hentze, Origo, Zurich.
  36. ↑ M. Bloomfield (1964), "Hymns of the Atharva Veda", Sacred Books of the East, Motilal Banarsidass, Delhi.
  37. ↑ Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda", History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 355–356.
  38. 1 2 3 4 5 David Carpenter, Brill's Encyclopedia of Hinduism, Editor: Knut Jacobsen (2010), Volume II, Brill, ISBN 978-90-04-17893-9, Article "Tapas", pp. 865–869.
  39. 1 2 CR Prasad, Brill's Encyclopedia of Hinduism, Editor: Knut Jacobsen (2010), Volume II, Brill, ISBN 978-90-04-17893-9, Article "Brahman", pp. 724–729.
  40. ↑ Mundaka Upanishad, Robert Hume, Oxford University Press, p. 374.
  41. ↑ [https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/402/mode/2up Maurice Bloomfield, A Vedic Concordance, Harvard University Press, pp. 402–404.
  42. ↑ [https://archive.org/stream/UpanishadVakyaKosha-AConcordanceOfThePrincipalUpanishadsAndBhagavad/UpanishadVakyaKoshaSktEng#page/n401/mode/2up G.A. Jacob, Upanishad Vakya Kosha – A Concordance of the Principal Upanishads and Bhagavad Gita, Motilal Banarsidass, pp. 395–397.
  43. ↑ M. Winternitz (1959), A History of Indian Literature, University of Calcutta.
  44. ↑ F. Edgerton (1944), The Bhagavad Gita, Harvard Oriental Series, vol. 39, Harvard University Press.
  45. 1 2 Carl Olson (2007). The Many Colors of Hinduism: A Thematic-historical Introduction. Rutgers University Press. pp. 71–72, 59–61, 77–78. ISBN 978-0-8135-4068-9.
  46. ↑ P. Deussen (1966), The Philosophy of the Upanishads, Dover Publications, New York, pp. 62–71.
  47. ↑ Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda," History of Religions, Vol. 15, No. 4, p. 347.
  48. ↑ C. Blair (1961), "Heat in the Rig Veda and Atharva Veda", American Oriental Society Publication, no. 45, Harvard University Press, pp. 101–103.
  49. ↑ W. D. Whitney (1950), Atharva Veda Samhita, 2 vols., Harvard University Press.
  50. ↑ A. L. Basham (1959), The Wonder That Was India, Grove Press, New York, pp. 247–251.
  51. ↑ Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda", History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 346–349.
  52. ↑ Orlando O. Espín; James B. Nickoloff (2007). An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies. Liturgical Press. p. 1356. ISBN 978-0-8146-5856-7.
  53. ↑ Christoph Wulf (2016). Exploring Alterity in a Globalized World. Routledge. p. 118. ISBN 978-1-317-33113-1.
  54. ↑ John Stratton Hawley; Donna M. Wulff (1998). Devī: Goddesses of India. Motilal Banarsidass. p. 327. ISBN 978-81-208-1491-2.
  55. ↑ Cornelia Dimmitt (2012). Classical Hindu Mythology: A Reader in the Sanskrit Puranas. Temple University Press. p. 151. ISBN 978-1-4399-0464-0.
  56. ↑ Anne Mackenzie Pearson (1996). Because It Gives Me Peace of Mind: Ritual Fasts in the Religious Lives of Hindu Women. State University of New York Press. p. 68. ISBN 978-0-7914-3037-8.
  57. ↑ Helaine Selin (Editor), Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures, ISBN 978-94-017-1418-1, see "Yoga" article.
  58. ↑ Āgāśe, K. S. (1904). Pātañjalayogasūtrāṇi. Puṇe: Ānandāśrama. p. 102.
  59. ↑ Robin Rinehart (2004). Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice. ABC-CLIO. p. 359. ISBN 978-1-57607-905-8.
  60. ↑ Anne Mackenzie Pearson (1996). Because It Gives Me Peace of Mind: Ritual Fasts in the Religious Lives of Hindu Women. State University of New York Press. pp. 67–68. ISBN 978-0-7914-3037-8.
  61. ↑ Iyengar, B. K. S. (2002). Light on the Yoga Sūtras of Patañjali. London. pp. 6. ISBN 0-00-714516-0. OCLC 51315708.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  62. 1 2 3 4 Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda," History of Religions, Vol. 15, No. 4, pp. 357–360.
  63. ↑ H. Oldenberg (1894), Religion des Veda, Hertz, Berlin, pp. 427–428.
  64. ↑ J. Gonda (1965), Change and Continuity in Indian Religion, Mouton & Co., The Hague, Netherlands.
  65. ↑ Walter O. Kaelber (May, 1976), "Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda," History of Religions, Vol. 15, No. 4, p. 362.
  66. ↑ Colette Caillat (2003). Olle Qvarnström (ed.). Jainism and Early Buddhism: Essays in Honor of Padmanabh S. Jaini. Jain Publishing Company. p. 113. ISBN 978-0-89581-956-7.
  67. 1 2 3 Peter Flugel (2003). Olle Qvarnström (ed.). Jainism and Early Buddhism: Essays in Honor of Padmanabh S. Jaini. Jain Publishing Company. pp. 169–174, 178–198 with footnotes. ISBN 978-0-89581-956-7.
  68. 1 2 3 S Fujinaga (2003). Olle Qvarnström (ed.). Jainism and Early Buddhism: Essays in Honor of Padmanabh S. Jaini. Jain Publishing Company. pp. 205–210 with footnotes. ISBN 978-0-89581-956-7.
  69. 1 2 W. J. Johnson (1995). Harmless Souls: Karmic Bondage and Religious Change in Early Jainism with Special Reference to Umāsvāti and Kundakunda. Motilal Banarsidass. pp. 196–197. ISBN 978-81-208-1309-0.
  70. 1 2 Peter Flugel (2003). Olle Qvarnström (ed.). Jainism and Early Buddhism: Essays in Honor of Padmanabh S. Jaini. Jain Publishing Company. p. 182 with footnote 3. ISBN 978-0-89581-956-7.
  71. ↑ Jain 1998, p. 44.
  72. ↑ P. M. Joseph (1997). Jainism in South India. International School of Dravidian Linguistics. p. 176. ISBN 978-81-85692-23-4.
  73. ↑ Jain 1998, p. 51.
  74. ↑ Basham 1951, pp. 109–111.
  75. 1 2 Basham 1951, pp. 109–110.
  76. ↑ Basham 1951, p. 110.
  77. 1 2 Basham 1951, p. 112.
  78. ↑ Basham 1951, pp. 3–7, 27–29.
  79. ↑ Basham 1951, pp. 10–11, 65, 278.
  80. ↑ Paul Dundas (2002), The Jains (The Library of Religious Beliefs and Practices), Routledge, ISBN 978-0415266055, pp. 28–30.
  81. ↑ Jeffrey Long (2009). Jainism. I. B. Tauris. p. 44. ISBN 978-1-84511-626-2.
  82. ↑ Pattathu, Paul (1997). Ashram spirituality: A Search Into the Christian Ashram Movement Against Its Hindu Background. Satprakashan Sanchar Kendra. ISBN 978-81-85428-58-1.

గ్రంథసూచి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=తపస్సు&oldid=4896764" నుండి వెలికితీశారు