నిరుక్తము
నిరుక్తము, ఆరు వేదాంగాలలో ఒకటి, హిందూ మతంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన మరియు ముఖ్యమైన అనుబంధ శాస్త్రాలలో ఒకటి. దీని రచయిత యాస్కుడు, మరియు ఇది వేదాలలోని పదాల వ్యుత్పత్తి శాస్త్రాన్ని (ఎటిమాలజీ) వివరిస్తుంది. నిరుక్తము లేనిదే వేదాల యొక్క గూఢార్థాలు పూర్తిగా అర్థం కావు, అందుకే దీనిని వేదపురుషుడి 'చెవులు'గా ఉపమిస్తారు.
యాస్కుడు రాసిన నిరుక్తము, 'నిఘంటు' అనే వేద పదాల జాబితాపై ఒక వ్యాఖ్యానం. నిఘంటువులోని అరుదైన మరియు అసాధారణమైన వేద పదాలను విడమరిచి, వాటి మూలాలను, అర్థాలను నిరుక్తము వివరిస్తుంది. ఈ గ్రంథం ద్వారా, యాస్కుడు సంస్కృత పదాల మూలం గురించి లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు.
చరిత్ర
[మార్చు]నిరుక్త అధ్యయనం క్రీస్తుపూర్వం 2వ-సహస్రాబ్ది చివరి శతాబ్దాల నాటి వేద గ్రంథాల బ్రాహ్మణాల పొరకు చెందినది.[1] ఈ రంగంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ పండితుడు యాస్కుడు , ఈ రంగంలో మొదటి పుస్తకం నిఘంటు (పదకోశ పుస్తకం) రాశారు.[2] అతని వచనాన్ని నిరుక్త అని కూడా పిలుస్తారు. నిరుక్త అధ్యయనం వ్యాకరణం యొక్క అనుబంధ వేద శాస్త్రానికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది , కానీ వాటికి భిన్నమైన దృష్టి ఉంది.[3][2] ఆలోచనలను సరిగ్గా వ్యక్తీకరించడానికి పదాల ఖచ్చితమైన రూపాన్ని స్థాపించడానికి వ్యాకరణం భాషా విశ్లేషణతో వ్యవహరిస్తుంది, అయితే నిరుక్త పదాల సరైన అర్థాన్ని స్థాపించడంలో సహాయపడటానికి భాషా విశ్లేషణపై దృష్టి పెడుతుంది, అవి ఉపయోగించబడిన సందర్భాన్ని బట్టి. నిరుక్త అధ్యయనానికి ముందస్తు అవసరం వ్యాకరణం అధ్యయనం అని యాస్క నొక్కి చెప్పాడు.[1][4]
నిరుక్త అధ్యయన రంగ గ్రంథాలను నిర్వాచన శాస్త్రం అని కూడా అంటారు.[5] నిఘంటు మరియు నిరుక్త యొక్క విమర్శనాత్మక ఎడిషన్ను 1920లలో లక్ష్మణ్ సరూప్ ప్రచురించారు. లక్ష్మణ్ సరూప్ రాసిన విమర్శనాత్మక ఎడిషన్ దీనిని 700 మరియు 500 BCE మధ్య, అంటే గౌతమ బుద్ధునికి ముందు ఉంచుతుంది.[6]
వాడుక
[మార్చు]పురాతన
[మార్చు]యాస్కుడు తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన నిరుక్తంలో , పురాతన సంప్రదాయంలో ఋగ్వేదాన్ని మూడు విధాలుగా అర్థం చేసుకోవచ్చని నొక్కి చెప్పాడు - మతపరమైన ఆచారాల దృక్కోణం ( అధియజ్ఞం ), దేవతల దృక్కోణం ( అధిదేవత ) మరియు ఆత్మ దృక్కోణం ( అధ్యాత్మన్ ) నుండి. ఋగ్వేదాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి నాల్గవ మార్గం కూడా పురాతన కాలంలో ఉద్భవించింది, దీనిలో ప్రస్తావించబడిన దేవుళ్లను పురాణ వ్యక్తులు లేదా కథనాలకు ప్రతీకగా భావించారు. సృజనాత్మక కవులు తరచుగా పాఠకుడిని ప్రేరేపించడానికి ద్వంద్వ అర్థాలు, దీర్ఘవృత్తాలు మరియు నవల ఆలోచనలను పొందుపరుస్తారని, వ్యక్తపరుస్తారని సాధారణంగా అంగీకరించబడింది. కవులు, రచయితలు పాత గ్రంథాలలో చేర్చిన ప్రత్యామ్నాయ ఎంబెడెడ్ అర్థాలను గుర్తించడానికి నిరుక్త ఒకరిని అనుమతిస్తుంది. [7]
మధ్యయుగం
[మార్చు]నిరుక్త యొక్క అలంకారిక ఉపయోగానికి అనేక ఉదాహరణలు భాస్కరరాయల వ్యాఖ్యానాలలో కనిపిస్తాయి. గణేశ సహస్రనామంపై ఆయన వ్యాఖ్యానం యొక్క ప్రారంభ పద్యం నుండి ఇక్కడ ఒక ఉదాహరణ ఉంది. [8]
ప్రారంభ పద్యంలో గణేషుడు అనే పేరును గణనాథుడు అని చేర్చారు. ఈ పేరు యొక్క సరళమైన అర్థం, అతని పాఠకులకు స్పష్టంగా అనిపించేది, "గణాలను రక్షించేవాడు", పేరును గణ (సమూహం) + నాథ (రక్షకుడు) అని సూటిగా అన్వయించడం. కానీ భాస్కరరాయలు ఊహించని విధంగా బహువ్రీహి సమ్మేళనం గణన + అథ అని అర్థం, అంటే "గణన ( గణనం ) అంటే శుభాన్ని కలిగించేది. అథ అనే పదం శుభంతో ( మంగళం ) ముడిపడి ఉంది " అని అర్థం.[9] సహస్రనామం ప్రారంభంలో ఈ అలంకారిక వికాసం భాస్కరాయల యొక్క వెయ్యి పేర్లపై వ్యాఖ్యానం ప్రారంభంలోనే నిరుక్తంలో అతని నైపుణ్యాలను ప్రదర్శిస్తుంది, ఇందులో సహస్రనామం సందర్భానికి తగిన తెలివైన మలుపు కూడా ఉంటుంది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 Harold G. Coward 1990, p. 105.
- ↑ 2.0 2.1 Harold G. Coward 1990, p. 107.
- ↑ James Lochtefeld (2002), "Nirukta" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N–Z, Rosen Publishing, ISBN 0-8239-2287-1, page 476
- ↑ Maurice Winternitz 1963, p. 460.
- ↑ Eivind Kahrs 1998, p. 13.
- ↑ "The Nighantu and the Nirukta, the oldest Indian treatise on etymology, philology and sementics [sic]. Critically edited from original manuscripts and translated for the first time into English, with introd., exegetical and critical notes, three indexes and eight appendices". Delhi Motilal Banarsidass. 1967.
- ↑ Harold G. Coward 1990, pp. 105–110.
- ↑ Gaṇeśasahasranāmastotram: mūla evaṁ srībhāskararāyakṛta 'khadyota' vārtika sahita. (Prācya Prakāśana: Vārāṇasī, 1991). Includes the full source text and the commentary by Bhāskararāya in Sanskrit.
- ↑ गणनं गुणसंख्यानामथशब्दात्तु मङ्गलम् । कृते तयोर्बहुव्रीहौ गणनाथ इति स्मृतः ॥ ५ ॥